HOTLINE: 0904 89 4444

Vùng đất của những hủ tục rợn người
Bà con phải vào rừng tự dựng lều sinh con, nếu sinh đôi thì một đứa trẻ phải chết để cúng Yàng (trời), ăn thì phải ăn đồ sống… Những hủ tục rợn người ấy là của một tộc người nơi Đăk Glei hùng vĩ.
15:43 28-07-2017


80 %trẻ em dân tộc Tà Rẻ được tiêm phòng theo quy định

Người Tà Rẻ là một nhánh của người Xê Đăng sống quần cư dưới chân núi Ngọc Linh hùng vỹ thuộc huyện Đắk Glei (Kon Tum). Trong tâm thức của lớp trẻ đã nhen nhóm nhiều sự biến chuyển trong nhận thức và các phong tục sinh hoạt hàng ngày. Anh Y Hoát (xã Đắk Nhoong) tâm sự: “Mình được giao lưu với các xã khác, được các cán bộ biên phòng giải thích về các hủ tục, trong đó hủ tục sinh đôi thì giết một hay bỏ mặc phụ nữ khi trở dạ vào rừng sinh con. Ám ảnh nhất đối với những người trẻ như mình là tục sinh đôi phải giết một, mà tự tay người mẹ phải bỏ một trong hai đứa bé vừa được mình mang nặng đẻ đau”.

Kể về hủ tục hãi hùng là “trả lại cho Giàng một đứa” tồn tại trong đời sống người Tà Rẻ xưa kia, Y Hoát cho biết, đứa trẻ xấu số được người mẹ bỏ đói trong rừng hoặc trên rẫy cho đến chết. Trước khi đem con đi bỏ, người mẹ cho nó bú thật no, cuốn nhiều tã lót cho ấm cùng những lời thì thầm cầu nguyện cho đứa con của mình về bên kia sẽ được Giàng che chở. Hành động này được buôn làng khích lệ và cho rằng, đứa trẻ đó ra đi mang theo tất cả mọi điều không may mắn.

Y Hoát quả quyết: “Chỉ cách đây 10 năm thôi thì dường như rất hiếm hoi có các trường hợp sinh nở tìm đến các y sỹ hay trạm y tế, mà sản phụ được lặng lẽ đưa vào rừng. Khi trong bụng những người phụ nữ có dấu hiệu đau râm ran, người chồng đốt một đống lửa, nhắm nghiền mắt hướng về phía cánh rừng mà anh ta sẽ tới, cứ lặng im như thế hàng giờ đồng hồ rồi đưa vợ lên rừng và để ở đó cho tự sinh nở. Nhiều đứa trẻ cảm phong, trúng gió, chết tức tưởi... Giờ thì khác rồi, cứ trở dạ là các ông chồng đưa vợ đến ngay trạm y tế xã”.

Thế nhưng, cuộc chiến chống lại các hủ tục lậc hậu trong đồng bào Tà Rẻ không hề dễ dàng. Như tâm sự của chị Y Toan: “Ban đầu nghe các cán bộ nói mãi, với lại chồng đang bị bệnh nên mới ra trạm y tế đẻ thôi, vẫn thích đẻ trong rừng hơn, vì đó là tục lệ đã có từ lâu lắm rồi mà. Nhưng rồi, sinh con ở trạm y tế được cho thêm sữa về uống. Ban đầu lạ lắm, uống không vô nhưng rồi cũng quen...”
 


Người bệnh được bệnh được cán bộ biên phòng thăm khám, cấp thuốc.



Tục sinh đôi giết một đã lùi vào quá khứ

Hủ tục “thầy cúng đuổi bệnh” cũng dần lùi xa khỏi thế hệ mới của người Tà Rẻ. Hủ tục này in đậm nhất ở các xã: Xốp, Đắk Nhoong. Theo lời ông Võ Công Định, Trạm trưởng trạm y tế xã Đắk Nhoong, hơn 10 năm gắn bó với đồng bào dân tộc thiểu số Tà Rẻ và Xê Đăng, ông đã thuộc từng đường buôn, từng nóc nhà, bởi không chỉ làm việc tại trạm, ông còn cùng các y, bác sĩ của trạm đến tận các buôn để khám bệnh, tuyên truyền cho bà con cách ăn ở hợp vệ sinh, phòng tránh các bệnh thường gặp, cách chăm sóc trẻ em. Đặc biệt, hàng tháng trạm đều có lịch đi tiêm chủng ở các buôn xa, chính vì vậy nên nhận thức trong những thế hệ trẻ nơi đây đã thay đổi đáng kể.

Ở Đắc Nhoong hay xã Xốp bây giờ không còn trường hợp nào sinh đẻ tại nhà, trong rừng, không còn phong tục sinh xong, chờ nhau bong ra mới cắt rốn và ủ ấm cho trẻ sơ sinh nữa. 80% trẻ được tiêm phòng đúng lịch, đúng liều. Cách đây không lâu, người dân chỉ biết tin vào thầy cúng nên mỗi năm riêng xã Đắk Nhoong có hơn 10 người chết do sốt rét, hiện nay chỉ còn 4 ca nghi sốt rét, nhưng khi xét nghiệm thì không có ký sinh trùng.

Điều đặc biệt in sâu trong tâm thức của những người dân tộc thiểu số trong các buôn làng ở Đắk Glêi là bà con rất thành kính với rừng. Muốn có vài cây gỗ tạp để cất nhà bà con cũng phải làm lễ và xin mãi mới được. Các buổi hành lễ xin gỗ diễn ra trang nghiêm trước hàng trăm người của buôn làng Tà Rẻ. Những người xấu sẽ không được vào rừng lấy gỗ, như thế sẽ khiến cho cây rừng không tốt tươi lên được. Theo quan niệm của bà con, rừng cũng như sinh thể con người, nếu để kẻ xấu bụng vào lấy gỗ, những cái cây tủi thân sẽ không chịu mọc lên nữa. Thế nên những ai sống chưa tốt, khi xin gỗ phải nhờ người tốt vào rừng đốn cho, mà tuyệt đối chỉ được đốn các nhánh cây thôi chứ không được đốn cả cây.

Thể hiện tình cảm và niềm tin với những cánh rừng, người Tà Rẻ lâu lâu lại vào ngủ trong rừng vài đêm. Sinh ra từ thuở chỉ có đất và rừng nên tất cả đều được rừng bao bọc. Nếu không được sinh ra trong rừng thì cũng giống như cái cây không được gặp ánh nắng mặt trời mà thôi, yếu ớt lắm, không đủ sức mà lên rẫy hay làm những công việc nặng nhọc. Vậy nên, bà con phải vào rừng sinh con, nếu sinh đôi thì một đứa trẻ phải chết để cúng Yàng (trời), ăn thì nên ăn đồ sống…

Nhưng bây giờ, những hủ tục từng có ở nhiều buôn làng ở huyện Đắk Glêi (Kon Tum) giờ đây đã dần trôi vào dĩ vãng, ánh sáng mới đang hiện hữu trong những thế hệ mới. 

Hà Nga
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: