HOTLINE: 0904 89 4444

Chuyện về già làng của người Cor ở Quảng Ngãi
(Phương Nam Plus) - Già làng Hồ Minh Sơn (78 tuổi) người dân tộc Cor, thôn Trà Ót, xã Trà Tân, huyện Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi, là một trong những già làng uy tín của cả dân tộc Cor Trà Bồng, già được tỉnh Quảng Ngãi khen tặng “Những tấm gương bình dị mà cao quý năm 2017”.
01:22 25-12-2017


Già làng Hồ Minh Sơn kể chuyện xây dựng làng, bản Trà Ót...

“Cây đại thụ” của làng

Buổi sáng, khi mặt trời chỉ đến lưng chừng cao xanh nhưng nắng nóng ở thôn Trà Ót đã đổ lửa. Đặt chân đến nhà già làng Hồ Minh Sơn, vừa lúc già đang cho cá ăn ao trước nhà. Già làng Sơn nói rằng, cá nước ngọt trên vùng Trà Ót không chỉ ăn được cám viên mà còn “học” ăn cả lá chuối, lá mì… Già nói: “Lúc không có gì ăn thì phải cho cá ăn như vậy riết rồi cá cũng quen như người dân bản ngày đầu lập xóm, lập làng”. Ao cá này ông bắt đầu nuôi từ năm 1995, mở đầu cho phong trào thay đổi đời sống, phát triển kinh tế. 

Lũ làng thời chiến tranh, năm 1956, người thanh niên 17 tuổi tạm biệt gia đình, thoát ly cách mạng, tham gia du kích địa phương rồi đến lực lượng vũ trang huyện Bình Sơn (tỉnh Quảng Ngãi), làm Bí thư Tỉnh đoàn Quảng Ngãi, những năm 1969, ông Sơn được gửi ra Bắc học và là người duy nhất ở làng Trà Ót học đến trình độ 10/10. Sau giải phóng, lại tiếp tục phục vụ trong Đảng, mãi đến năm 2002 thì về hưu. 

Qua những năm 2000 rồi nhưng cuộc sống của người Cor thôn Trà Ót vẫn tiêu điều hoang vắng, cái bụng của bà con vẫn chưa được no. Già Sơn kể: “Lúa vẫn chỉ đem cấy rồi bỏ tự sinh sôi, không chăm sóc, không biết cách bón phân, nên thu hoạch rất thấp, năm nào cũng có người đói, nhà ở xộc xệch, điện không có, nước suối lúc cạn thì trơ sỏi đá. Không có nguồn kinh tế, cả thôn như hơi thở sắp tàn. Thôn Trà Ót khi đó chưa tới 300 người nhưng không có ai là đảng viên, không có ai dám dẫn đầu, chèo lái thôn bản”. Lúc này, Già Sơn đề nghị đưa một thanh niên trẻ trong làng làm Bí thư thôn, ông trực tiếp làm Phó Bí thư. Già chia sẻ: “Những già làng, trưởng bản đều đã già, họp thôn, tổ thì không ai tiếp thu cái mới được, nên để thanh niên trẻ đi học tập rồi về hướng dẫn bà con làm”. 

Già Sơn cải tạo ao thả cá làm điểm cho bà con thôn bản, học tập cái mới, già Sơn thường nói rằng, khi già về hưu sẽ làm ao cá như lời Bác Hồ dạy và dùng ao cá để khởi đầu mô hình cho thôn, bản. Cái ao cá này đến nay đã tồn tại hơn 20 năm. Tận mắt thăm quan ao nuôi cá, mới thực sự tin rằng cá có thể ăn lá mì, lá chuối, già làng tỏ ra rất kinh nghiệm: “Cá trám thả nuôi gần 2.000 còn sống ở tầng trên, còn các loại cá nuôi xen vào như cá mè, cá rô, cá trôi thì thả nuôi tầng dưới nước, chúng ăn phần thải của cá trám. Ao cá này, tôi không bán cho thương lái, chỉ bắt bán cho bà con quanh bản và xã lân cận, rất nhiều người tìm đến mua”. Độc đáo hơn khi chính già tự tay làm hệ thống nước đưa vào ao nuôi. Mương nước dẫn từ suối về, chảy ngang qua được già chia ra một nhánh nhỏ chảy xuống bậc tam cấp đổ xuống ao, trong khi đó, ao nuôi được già làm ống thoát nước để chống ngập, nước chảy lại ra cánh đồng. “Bao năm qua, dân bản chỉ biết săn cá ở sông, suối, nhưng mình bắt con cá đi nuôi lớn rồi ăn được thì dân rất tin tưởng", già nói.

Già Sơn cũng nuôi gà, nuôi heo, trồng 12ha keo, thu nhập trên 50 triệu đồng/năm. Từ những điều “tai nghe mắt thấy”, kinh nghiệm ngang dọc Nam - Bắc, già Sơn bước đầu vận động bà con trồng mì, trồng keo, lại học cách dùng phân bón, chăm sóc lúa nước, nuôi gà, heo,… Thấy già làng Sơn giỏi, biết làm nhiều chuyện hay, lũ làng rất ưng cái bụng. Vậy là không ai bảo ai, mọi người đều vác gùi lên rừng khai đất, dẫn nước. Thời gian sau 10 năm, kinh tế địa phương bắt đầu ổn định, không còn nhà ở xộc xệch. Thôn Trà Ót từ thôn nghèo nhất của xã Trà Tân, đến nay có 108 hộ, 434 nhân khẩu với 82 hộ thuộc hộ nghèo, dẫu sao đây cũng là những nỗ lực hiếm thấy của thôn nghèo từng rơi vào “ngõ tối”. Người dân đã có nhà, rất nhiều nhà được xây dựng kiên cố bằng bê tông, không còn cảnh mất mùa, đường vào bản đã khang trang hơn, chuyện lên xã, lên huyện cũng thu hẹp khoảng cách. Ngay giữa trung tâm xã cũng đã được đầu tư xây dựng Trạm y tế Trà Tân - Trà Bùi khang trang,…
 


...và xây dựng mô hình kinh tế cho bản bằng ao cá.

Định canh định cư cho bản

Năm 2016, bản thân già làng Sơn hiến đất và cây cối hoa màu để làm đường nông thôn mới với 1.000m2 với 1.200 cây keo. Già làng Sơn chia sẻ: “Khi những cây keo trồng hàng mấy năm chặt xuống, tôi rưng rưng nước mắt, nhưng mình phải đi đầu mới thuyết phục được dân làng cùng làm đường đi, cho trẻ đến trường”. Từ sự gương mẫu, già tiếp tục vận động 30 hộ làm theo, hiến hàng ngàn mét đất, 20.000 cây keo, 500 cây cau, 15 cây xoài, 500 cây gỗ vườn để địa phương làm đường và các công trình phúc lợi.

Vận động bà con, đơn vị giúp thôn làm xong đường, lại lo chuyện thắp sáng bản. Đến cuối năm 2016, thôn Trà Ót vẫn chưa có điện đường, điều này khiến già Sơn đau đáu trong tâm trí, quyết tâm thuyết phục người dân tận dụng gỗ lõi làm trụ điện đường. Lần lượt tổ 6, tổ 7, thôn Trà Ót đã sáng điện đường, phục vụ cuộc sống, sinh hoạt cho hàng chục hộ. Hiện tại, già Sơn vẫn đang tiếp tục vận động bà con tổ 3 thôn Tây, Trà Ót và tổ 4,5,8 thôn Trà Ót tiếp tục dùng gỗ lõi làm trụ điện trong năm 2017.

Không những giúp dân, già Sơn còn vận động bà con thôn Đông, xã Trà Trung nhập về xã Trà Bùi, định cư thành lập thôn Nước Nia mới, thuộc xã Trà Bùi (huyện Trà Bồng). Cùng với huyện Trà Bồng hòa giải giữa xã Trà Tân và xã Trà Bùi tạm thời phân chia ranh giới cho xã Trà Bùi định cư và sản xuất với hơn 1.000ha đất, từ đó, xã Trà Bùi ổn định và phát triển. Già chia sẻ: Già đã từng là lãnh đạo, một lãnh đạo phải lấy uy tín, lấy hiểu biết trong công tác vận động giúp dân, giúp các cán bộ đương chức những khó khăn. Già đi đến gặp già làng ở các thôn, bản, các cụ nghe được thì con cháu nghe theo”. Thời điểm, người dân xã Trà Bùi định cư trên đất xã Trà Tân, việc phân chia ranh giới rất khó khăn, do vậy, chính già làng Sơn là người đề nghị chủ trương “hiện canh hiện cư, làm ăn ở đâu, giao đất ở đó”, người dân xã Trà Bùi sống trên đất xã Trà Tân thì vẫn giao cho xã Trà Bùi quản lý.

Ông Hà Việt Bồng - Chủ tịch UBND xã Trà Tân, cho biết: “Già Sơn là một già làng uy tín của huyện, tỉnh. Nhờ có già mà công tác vận động dân xây dựng làng xóm, hiến đất làm đường thực hiện tốt. Bao nhiêu năm làm cán bộ, rồi lại đóng góp quê hương nhưng già luôn sống bình dị và đơn giản. Mỗi lần xã họp hay có chuyện cần già làm công tác thì già đều chỉ đường, dẫn lối, hỗ trợ những người trẻ”.

Làm nhiều, đi nhiều, được dân làng yêu mến, thế nhưng khi ngồi kể lại những câu chuyện này, già làng Sơn vẫn không thôi trăn trở: “Già đi vận động, nói thì dân nghe, dân làm, nhưng nguồn kinh phí Nhà nước thì có hạn, nhiều chỗ vận động xong, dân chặt bỏ cây, nhường đất nhưng vẫn chưa thể xây dựng công trình. Già tự thấy mình chưa hoàn thành nhiệm vụ, lời hứa vẫn chưa thực hiện được”.
 
Phú Nhiêu
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: