HOTLINE: 0904 89 4444

Chuyện “trăm năm” của người K ơ Ho
(Phương Nam Plus) - Dân tộc chính có nguồn gốc lâu đời nhất ở Lâm Đồng là Kơ Ho, Mạ, Churu. Theo thống kê mới nhất, hiện nay dân tộc Kơ Ho chiếm tỷ lệ đông nhất (152.098 người). Các dân tộc thiểu số (DTTS) - nói chung, người Kơ Ho -nói riêng còn giữ những nét văn hóa truyền thống rất riêng thể hiện qua phương thức sản xuất và các nghi lễ trong hôn nhân…
16:02 20-04-2018

 “Giao thoa” văn hóa giữa các dân tộc

Lâm Đồng hiện có 43 dân tộc sinh sống đan xen nhau và  sống rải rác ở hầu hết 10 huyện và 2 thành phố: Đà Lạt, Bảo Lộc. Đây là điều kiện cơ bản nhất để trong suốt quá trình lao động, sinh hoạt…đã có sự “giao thoa văn hóa” giữa các dân tộc tạo cho Lâm Đồng có nét văn hóa rất phong phú, đa dạng. Trong sự “nhào trộn” ấy, với tác động của cuộc sống hiện đại có sự “sàng lọc” tự nhiên: loại bỏ dần cái cũ lỗi thời, lạc hậu; tiếp nhận cái mới tốt đẹp hơn !

Người Kơ Ho có các nhóm: (Srê, Cill, Lạch, Nộp, String và K’dòn) sống tập trung ở các huyện: Di Linh, Lạc Dương, Đức Trọng, Lâm Hà, Đam Rông…  Nhiều năm qua, sự quan tâm đầu tư của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương cho vùng đồng bào DTTS thông qua các Chương trình, Dự án lớn tập trung phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, định canh định cư; chăm sóc y tế, xóa mù chữ …theo Nghị quyết 30a, Chương trình xây dựng nông thôn mới đã “thổi” luồng gió mới vào đời sống, làm chuyển biến “tư duy” của nhân dân các dân tộc…

Bên cạnh chịu ảnh hưởng tác động văn hóa bên ngoài và sự giao lưu với văn hóa của người Kinh làm cho đời sống tinh thần của đồng bào DTTS thêm phong phú. Do đó, sự mai một, “lãng quên” nét văn hóa riêng của người DTTS là yếu tố không tránh khỏi, nhất là đối với lớp trẻ. Ngành văn hóa địa phương đã có nhiều nỗ lực trong việc tập khôi phục các lễ hội văn hóa truyền thống của người DTTS bản địa bị mai một; phối hợp tổ chức các lớp dạy đánh chiêng, sử dụng các nhạc cụ dân tộc cho nam, nữ thanh niên; xây dựng và củng cố hoạt động các đội, nhóm chiêng; Duy trì tổ chức “Ngày hội văn hóa các dân tộc”, “Lễ hội văn hóa cồng chiêng toàn tỉnh” hằng năm… Ngoài ra, các DTTS ở Lâm Đồng, nhất là người Kơ Ho cũng đã có ý thức gìn giữ nét văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc mình trong xu thế giao lưu, tiếp nhận và tiếp biến văn hóa. Có thể thấy qua cách tổ chức cưới hỏi của người Kơ Ho…




Biểu diễn cồng chiêng không thể thiếu trong đám cưới của người DTTS.

Hôn lễ của người Kơ Ho xưa và nay

Hôn lễ của người Kơ Ho chủ yếu có 3 lễ chính và trình tự theo các bước:

Dạm hỏi: (người Kơ Ho theo chế độ mẫu hệ, nên việc tiến hành hôn nhân thực hiện ngược lại với người Kinh); nghĩa là nhà gái đến gia đình nhà trai đặt chuyện trăm năm cho con mình. Trong lễ dạm của người Kơ Ho sẽ xảy ra 2 trường hợp: hai bạn trẻ đã tìm hiểu và ưng ý (yêu) nhau, xin gia đình hai bên cho cưới; nhưng nếu gia đình nhà trai không bằng lòng thì sẽ xảy ra  “thách cưới” với nhiều lễ vật có giá trị (cốt không cho đôi trẻ lấy nhau). Ngược lại, hai bạn trẻ chưa quen biết nhau nhưng gia đình hai bên đã “ưng cái bụng”; trường hợp này việc hôn nhân có thể kéo dài. Gia đình nhà gái phải đi hỏi (tác động) chú rể nhiều lần. Nhưng nếu cuối cùng chàng trai vẫn không chịu lấy cô gái, thì bố mẹ cô gái phải đến nhà trai xin lỗi và “nộp đền” bằng các vật dụng sinh hoạt, hoặc một con heo. Còn nếu con cô, con cậu lấy nhau không thành phải đền bằng danh dự hoặc đền một con trâu lớn có giá trị….
 
Đám hỏi: sau khi hai gia đình thống nhất và đôi trẻ đã bằng lòng, nhà trai “đòi” các lễ vật (lễ vật trước đây thường là trâu, dê, chum chóe, quần áo, vòng đeo…hiện nay thường là tiền, vàng…). Các lễ vật này nếu gia đình nhà gái khá giả thì “nộp” một lần, nếu không có điều kiện thì đưa dần nhiều lần trong nhiều năm. (Lễ vật cưới cũng thường được nhà gái xin giảm bớt và nếu được nhà trai chấp nhận). Đối với những gia đình nghèo, có khi hai vợ chồng trẻ sau khi cưới nhau phải “gánh nợ” suốt trong quá trình chung sống. Bởi vậy, nhiều cặp vợ chồng người Kơ Ho sau khi làm đám hỏi xong về sống với nhau, sinh con đẻ cái lu bù; thậm chí khi con cái lớn cả rồi mới tổ chức đám cưới cho… mình (!)




Thiếu nữ Kơ Ho, người quyết định hôn nhân của mình.

Đám cưới: thường có 2 lễ; tổ chức trước ở nhà trai, sau đó tổ chức ở nhà gái và đưa rể! Trong đám cưới có sử dụng cồng, chiêng, múa hát. Tiền cưới của nhà gái, nhà trai đem chia cho tất cả họ hàng nhà trai (giá trị theo từng vị trí cao thấp trong họ tộc) và để lại một ít cho cha mẹ chú rể. Trong cưới xin của người Kơ Ho, họ hàng nhà trai được ăn và được chia tiền; còn họ hàng nhà gái thì “đóng góp” tiền, gạo, rượu cần, ùi, heo, dê, gà… để giúp bố mẹ cô dâu lo đám cưới. Trong gia đình người Kơ Ho, người phụ nữ được coi trọng nhất. Người Kơ Ho quan niệm “con gái là hạt lúa, con trai chỉ là hạt gạo”. Tất cả con cái sinh ra đều lấy họ mẹ (chế độ mẫu hệ); con gái quý hơn con trai, con gái khi trưởng thành đi “bắt chồng” và tự quyết định hạnh phúc của mình !...

Song, đến nay nhờ làm tốt công tác tuyên truyền, vận động của địa phương, khu dân cư gắn với cuộc phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”; “Đô thị văn minh”, tác động của cuộc sống hiện đại và nhận thức của đại bộ phận đồng bào DTTS chuyển biến tích cực nên các nghi lễ rườm rà, tốn kém, những hủ tục lạc hậu, mê tín, những ràng buộc khắt khe trong tổ chức cưới hỏi của người Kơ Ho đã giảm và xóa bỏ. Hiện nay, cưới xin trong DTTS tổ chức gần như người Kinh: (Lễ vật bằng tiền, hoặc vàng; mời khách dự đám cưới bằng thiệp, đãi tiệc ở nhà hàng hoặc tại gia đình đều thuê mướn dịch vụ cưới phục vụ; Trang phục cô dâu chú rể đa số  “Âu hóa”; khách mời đều mừng cưới bằng tiền…).

Xóa bỏ hủ tục lạc hậu, những nghi lễ rườm rà tốn kém và những ràng buộc theo chế độ mẫu hệ quá khe khắt không còn phù hợp trong tổ chức hôn nhân của người Kơ Ho và các DTTS là việc làm hết sức cần thiết. Tuy nhiên, cũng cần tuyên truyền, giáo dục ý thức tự giữ gìn những giá trị truyền thống tốt đẹp của người DTTS trước tác động của trào lưu văn hóa bên ngoài đã và đang có xu hướng làm mai một nét đẹp truyền thống của người DTTS. Đây là những vấn đề đang đặt ra đối với các cơ quan quản lý văn hóa…


Thanh Dương Hồng
Theo baodulich.net.vn
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: