HOTLINE: 0904 89 4444

Lễ hội Pơthi lớn của người Jrai Gia Lai
(Phương Nam Plus) - Lễ hội Pơthi mặc dù là một lễ nghi tang ma, nhưng trên thực tế là một lễ hội lớn của người Jrai. Hơn thế nữa, lễ hội Pơthi còn biểu hiện cho những giá trị văn hoá đặc sắc, đặc biệt nhất là ý niệm về sự sống và cái chết thật độc đáo: “Pơthi để người chết được tái sinh” - một quan niệm rất đặc trưng của một số dân tộc ở Tây Nguyên và Đông Nam Á.
14:07 07-05-2018
Để thể hiện ý niệm này, người Jrai tiến hành một loạt nghi thức và sáng tạo nên những biểu tượng văn hoá hết sức tiêu biểu như nhà mồ, tượng nhà mồ… cùng với những sinh hoạt văn hoá mang đậm dấu ấn của người Jrai. Do vậy, nếu mất đi lễ hội Pơthi cũng đồng nghĩa với việc mất đi không ít những giá trị văn hoá của người Jrai.
 


Vòng xoang Pơthi - Vòng xoang tiễn biệt (Ảnh Nguyễn Ngọc Hòa)

Pơthi (lễ bỏ mả) là một lễ hội lớn của đồng bào Tây Nguyên nói chung và người Jrai ở tỉnh Gia Lai nói riêng. Quan niệm của người Tây Nguyên là “vạn vật hữu linh” và một người khi đã chết thì đó chưa phải là hết mà họ chỉ mới tạm rời cõi sống để chuẩn bị sang thế giới Atâu (ma quỷ). Trong thời gian chôn cất, người sống vẫn chia của cải, mang cơm nước để phục vụ hàng ngày. Cho đến khi chuẩn bị đầy đủ các vật cúng (bò, heo, gà, dê...), người sống sẽ tiến hành tổ chức lễ Pơthi để vĩnh viễn chia tay, không vướng bận với người chết nữa. Như vậy, lễ hội Pơthi là một nghi thức đặc biệt trong phong tục tang ma của người Jrai, ghi dấu sự đoạn giao giữa người sống với người chết - là cuộc chia ly cuối cùng giữa người sống và người chết. Bởi lẽ sau khi lễ hội kết thúc, người thân của người chết sẽ chấm dứt việc thăm mộ. Đối với họ, nghĩa vụ và tình cảm với người chết đã hoàn toàn hết. 

Vì tin rằng khi chết linh hồn của người chết sẽ sang sống ở thế giới bên kia của tổ tiên nên người Jrai tổ chức lễ hội Pơthi để tiễn đưa linh hồn người chết ra đi hay chuyển trạng thái sống cho người chết. Do vậy, lễ hội Pơthi là tang thức cuối cùng mà người sống phải làm cho người chết.

Chỉ sau khi làm lễ Pơthi, linh hồn người chết mới rời khỏi trần gian về với thế giới bên kia, hoàn toàn tách khỏi mọi ràng buộc với người sống. Còn người sống thật sự được giải phóng khỏi mọi liên hệ với người chết. Bởi vậy, người góa có thể lấy chồng hoặc lấy vợ mới. Vì có ý nghĩa đối với cả người chết lẫn người sống nên lễ hội Pơthi đặc biệt quan trọng đối với người Jrai.

Lễ hội Pơthi thường được tổ chức vào khoảng tháng 3, tháng 4 dương lịch hàng năm. Người Jrai thường gọi khoảng thời gian tháng 3, tháng 4 là “Blan ning nông thông atâu” (tháng nghỉ đi chơi lễ hội Pơthi). Những ngày này, thóc lúa trên nương đã cất đầy kho, men rượu đã ủ chín, người dân trong làng bắt đầu vào mùa lễ hội. Tại đây, các sắc thái văn hóa lẫn các loại hình nghệ thuật truyền thống đậm chất sử thi sẽ được thể hiện.
 


Sinh hoạt trong lễ hội Pơthi (Ảnh Nguyễn Ngọc Hòa)

Trước đây, lễ hội Pơthi được tổ chức rất lớn và thường kéo dài từ 7 ngày đến 10 ngày. Hiện nay, do nhiều tác động (chủ yếu do điều kiện kinh tế không cho phép, môi trường sống đã thay đổi), thời gian của lễ hội Pơthi không được dài ngày như trước, nhưng cũng kéo dài trong khoảng từ 3 ngày hay tới 7 ngày. Dù được tổ chức ít hay nhiều ngày, song bao giờ lễ hội Pơthi cũng được tiến hành tuần tự theo ba bước như sau: dựng nhà mả,làm lễ bỏ mả và làm lễ giải phóng cho người sống.

Có thể nói, đây là một lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa trong nghi lễ đời người, góp phần làm giàu thêm di sản văn hóa truyền thống quý giá và hết sức độc độc đáo của tộc người Jrai. Việc bảo tồn những giá trị của một nghi lễ liên quan đến đời người đã được phát huy để đưa vào cuộc sống mới, loại bỏ những yếu tố không còn phù hợp, lạc hậu, gây cản trở cho sự phát triển của xã hội. Trong đó, bảo tồn và phát huy lễ hội Pơthi không phải là việc của một tộc người, một buôn làng, một tổ chức, cá nhân nào đó mà là sự đóng góp của cả một cộng đồng. Đó chính là việc đưa ra những giải pháp hữu hiệu nhằm vừa bảo tồn được lễ hội truyền thống không bị mai một trước thời gian, vừa phát huy những giá trị của nó, cho nó trở về với cuộc sống, thấm vào đời sống nhân dân và đưa đời sống văn hoá của người dân Jrai lên một tầm cao mới phù hợp với xu thế phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay. 
 
Rơlan H’ Hlơnh - Văn Viện
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: