HOTLINE: 0904 89 4444

Các bảo tàng ở Nghệ An cần có sự thay đổi mang tính đột phá
Xã hội hóa hoạt động bảo tàng nằm trong chủ trương khuyến khích xã hội hóa đối với các hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, y tế, thể dục – thể thao của Đảng và Nhà nước.
16:59 02-08-2017
Đây là chủ trương nhằm huy động mọi nguồn lực xã hội vào hoạt động văn hóa, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ và sáng tạo ngày càng cao của nhân dân. Từ Nghị quyết 90/CP năm 1997 đến Nghị định số 69/2008/NĐ-CP của Chính phủ, công tác xã hội hóa trong lĩnh vực bảo tàng các địa phương đã có nhiều khởi sắc. Tuy nhiên, đây còn là một hướng đi mới cho các bảo tàng ở tỉnh Nghệ An.
 


Vẻ bề thế của Bảo tàng Nghệ An chỉ là bề nổi bên ngoài - Ảnh: T.Chung

Đã phải mặc “chiếc áo chật chội”

Nghệ An hiện có hai bảo tàng cấp tỉnh, đó là Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh và Bảo tàng Nghệ An. Đến nay, cả hai bảo tàng có hơn 40.200 tài liệu hiện vật. Đây được đánh giá là những bảo tàng đứng đầu về tài liệu, hiện vật sưu tầm với không ít tài liệu, hiện vật quý hiếm, đa dạng và phong phú. Điều đáng nói là các hiện vật tại đây lại chưa được bảo quản và lưu giữ tốt.

Với 15.000 tài liệu, hiện vật; trải qua 7 lần chỉnh lý, nâng cao nội dung và hình thức trình bày nhưng không gian trưng bày nội, ngoại thất ở Bảo tàng Xô Viết được dư luận đáng giá là thiếu sức hấp dẫn. Công tác bảo quản ở bảo tàng còn gặp nhiều khó khăn, chưa đảm bảo theo đúng quy trình. Hệ thống kho, cơ sở vật chất đã xuống cấp và hư hỏng nhiều.

Đồng cảnh ngộ, Bảo tàng Nghệ An với 25.246 tài liệu, hiện vật. Trong đó có nhiều loại quý hiếm như trống đồng, cổ vật khai quật ở Làng Vạc (Nghĩa Đàn, Nghệ An), cổ vật thuộc nền văn hóa Đông Sơn… Đáng lưu ý là phần lớn những hiện vật nói trên đang được lưu kho mà không được trưng bày, bảo quản đúng quy định. Ngay ở góc sân của bảo tàng, một khẩu súng thần công có niên đại hàng trăm năm, có giá trị hàng tỷ đồng nằm “trơ gan cùng tuế nguyệt”. Hàng nghìn hiện vật bằng đồng bị ô xi hóa, hư hỏng. Thực tế, bảo tàng chỉ là cái kho thuần túy chứ không phải là nơi bảo quản các hiện vật theo phương pháp khoa học hiện đại. 

Với những thực trạng đáng buồn như vậy đã chứng tỏ, các bảo tàng công lập ở Nghệ An đã và đang nảy sinh mâu thuẫn giữa yêu cầu tăng cường sưu tầm hiện vật với khả năng bảo quản, trưng bày hiện vật. Nói cách khác, bảo tàng cũng đã phải “mặc chiếc áo chật chội”. Khi bảo tàng nhà nước trong tình trạng ngày càng quá tải, liệu nó có còn giữ được vai trò “nơi tập hợp”, “chỗ dựa” đối với các nhà sưu tập tư nhân, các tổ chức xã hội nữa hay không.
 


Dãy hiện vật có giá trị lịch sử hao mòn cùng năm tháng - Ảnh: T.Chung



Những chiến tích một thời nay bị ô xi hóa nghiêm trọng - Ảnh: T.Chung



Phòng trưng bày chuyên đề sơ sài - Ảnh: T.Chung

Xã hội hóa hoạt động bảo tàng

Có thể nói, bảo tàng là một thiết chế văn hóa với chức năng cơ bản là nghiên cứu, giáo dục, phổ biến tri thức khoa học. Sự phát triển của bảo tàng phải dựa trên cơ sở khoa học, phải là công việc mang tính khoa học. Vì vậy, để giải quyết vấn đề xã hội hóa hoạt động bảo tàng là cả một quá trình lâu dài. Trong quá trình đó, chúng ta phải giải quyết mối quan hệ khăng khít và nhiều lúc đối ngược nhau giữa khoa học và xã hội hóa, giữa khoa học và phong trào.

Muốn xã hội hóa hoạt động, trước tiên các bảo tàng ở Nghệ An phải thu hút được sự quan tâm của công chúng. Bảo tàng phải có vị trí trong đời sống văn hóa cộng đồng. Phải làm sao trong nhu cầu hưởng thụ văn hóa của cộng đồng có nhu cầu tham quan các bảo tàng. Muốn vậy, bản thân mỗi bảo tàng trong tỉnh phải tạo ra giá trị và sức hút của riêng mình. Sức hút đó chính là từ các hoạt động xung quanh hiện vật, sưu tập hiện vật của bảo tàng. Vốn dĩ, bảo tàng được tạo lập từ các sưu tập hiện vật, sưu tập càng được dựng lập công phu, khoa học, càng hiếm hoi và mang tính lịch sử, càng được trưng bày nghiêm túc và đẹp đẽ, thì càng thu hút được sự quan tâm rộng rãi của xã hội.

Ngoài ra, cán bộ ở các bảo tàng trong tỉnh phải thường xuyên tham gia Hội nghị, Hội thảo khoa học, viết bài trên các phương tiện báo chí, xuất bản sách để quảng bá hoạt động của bảo tàng và giới thiệu với tầng lớp nhân dân giá trị và ý nghĩa của những hiện vật, những cái hay cái mới. Trước mỗi cuộc trưng bày, các bảo tàng phải tiến hành đăng tin, bài trên các phương tiện thông tin làm cho công chúng biết các sự kiện sắp diễn ra.

Để có thể làm được như vậy, các bảo tàng trong tỉnh phải hướng đến hoạt động theo cơ chế tự chủ cung ứng dịch vụ, có đầy đủ quyền tự chủ về tổ chức và quản lý theo tinh thần Nghị quyết 05/2005/NQ-CP và Nghị định số 43/2006/NĐ-CP “quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập”.

Mặt khác, để đẩy mạnh xã hội hóa, cần thay đổi từ tư duy đến cơ chế để các bảo tàng trong tỉnh có thể chủ động hợp tác, liên doanh với các cá nhân, tổ chức ngoài công lập nhằm làm phong phú các hoạt động của bảo tàng, miễn là sự hợp tác ấy không làm lệch định hướng của bảo tàng, không làm thiệt hại cho nhà nước về nguồn thu.

Có thể khái quát lại, các bảo tàng ở Nghệ An cần xã hội hóa hoạt động bảo tàng bằng các phương thức như:

- Tạo mối quan hệ hợp tác với hệ thống bảo tàng các nước, các tổ chức hữu nghị để được nhận nguồn tài trợ xây dựng cơ sở vật chất, cung ứng trang thiết bị, tổ chức trưng bày, triển lãm chuyên đề…;

- Tổ chức nhiều hoạt động ngoài khuôn viên bào tàng nhằm đưa hoạt động bảo tàng đi sâu vào các tầng lớp nhân dân như trưng bày lưu động ở các xí nghiệp, trường học, doanh trại quân đội;

- Mời các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước đến trưng bày, triển lãm;

- Chủ động tổ chức hoạt động dịch vụ văn hóa phù hợp với chức năng bảo tàng;

- Xây dựng mạng lưới cộng tác viên cung cấp thông tin để sưu tập hiện vật ở khắp các địa phương;

- Tổ chức trưng bày chuyên đề với sự phối hợp của các nhà sưu tập tư nhân;

- Vận động hiến tặng cổ vật, hình ảnh, các bộ sưu tập quý cho bảo tàng;

Hoạt động bảo tàng là một loại hình dịch vụ văn hóa phi lợi nhuận. Nhưng mỗi cơ sở hoạt động bảo tàng dù là công lập hay tư nhân đều phải tồn tại và phát triển dựa vào những nguồn thu nhất định. Đã đến lúc các bảo tàng ở Nghệ An cần có sự thay đổi mang tính đột phá về cách làm cũng như kiến trúc, không gian, nội dung và hình thức trình bày. Hướng tới chuyển các bảo tàng công lập hoạt động theo cơ chế tự chủ, góp phần tích cực nâng cao đời sống văn hóa, làm đa dạng thêm sản phẩm du lịch trên quê nhà.
 
M.T
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: