HOTLINE: 0904 89 4444

Chủ tịch Võ Chí Công với văn nghệ dân tộc
(Phương Nam Plus) - Mùa đông năm 1971 tôi từ Rumani sang nghiên cứu thực tập tại Nhà hát Berliner Ensemble (Cộng hòa Dân chủ Đức), mang tên nhà viết kịch nổi tiếng Bertolt Brecht. Vì đi nghiên cứu sinh theo chế độ của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam nên tôi được ưu tiên đi nghiên cứu khảo sát ở nhiều nước XHCN.
15:34 09-06-2018
Đến Thủ đô Berlin, tôi được bố trí ở ngay trong sứ quán của Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Ở đây tôi được quen anh Đinh Văn Niệm, Bí thư thứ nhất quê Quảng Nam. Anh Niệm thích Hát bội, Bài chòi nên rất tâm đắc với tôi, và hết lòng giúp đỡ tôi trong những ngày sống ở Thủ đô Berlin. Sau này về nước, anh Niệm trở thành thư ký rồi trợ lý của Chủ tịch nước Võ Chí Công, vì thế mà tôi có điều kiện gặp gỡ Chủ tịch nước Võ Chí Công nhiều lần.
 

Lần đầu tiên, vào mùa đông năm 1973, sau khi tôi dàn dựng thành công vở tuồng Trưng Nữ vương (tác giả Tống Phước Phổ - Lưu Trọng Lư) cho Đoàn tuồng Liên khu 5 (nay là Nhà hát Tuồng Đào Tấn). Anh Hồ Đắc Bích, Trưởng đoàn mời hai nhà lãnh đạo ở chiến trường Liên khu 5 vừa ra Bắc công tác tới xem vở mới. Tôi được nghe giới thiệu một người là Võ Toàn và một người nữa là Tám Lý. Sau này mới biết Võ Toàn là Võ Chí Công - Bí thư Khu uỷ Liên khu 5, Phó Bí thư Trung ương Cục miền Nam và Tám Lý là Đặng Thành Chơn, Thường vụ Khu uỷ V, Bí thư Tỉnh uỷ Bình Định. Với giọng Quảng Nam hơi cứng nhưng đầy tình cảm, ông Võ Toàn nhận xét về vở tuồng “Trưng Nữ vương”: “Hay lắm, xúc động lắm. Các nghệ sĩ tài năng 1, hát hay và diễn tốt đã thể hiện được tinh thần yêu nước cao độ của Trưng Trắc, Trưng Nhị cùng các tướng lĩnh và nghĩa quân ta chống quân xâm lược Nam Hán. Vở này mà đem diễn cho đồng bào và chiến sĩ ta ở miền Nam xem thì chắc sẽ được hoan nghênh …”. Ông Tám Lý nói thêm: “Đồng bào ở quê ta mê Hát bội, Bài chòi lắm, rất khao khát được xem nghệ thuật cách mạng. Các đồng chí cố gắng mang về Nam những vở tuồng lịch sử như “Trưng Nữ vương”, kể cả Tuồng cổ nữa bà con cũng rất thích”.
 
Một kỷ niệm sâu sắc nhất của tôi với Chủ tịch nước Võ Chí Công là ngày mồng 8 tháng 5 năm 1992, nhân kỉ niệm 102 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh. Lúc đó là Viện trưởng Viện Sân khấu Việt Nam, tôi trực tiếp chỉ đạo tổ chức biểu diễn Chương trình thể hiện hình tượng Bác Hồ trên sân khấu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh (Hà Nội). Tôi gửi giấy mời tới Chủ tịch Võ Chí Công và các vị lãnh đạo khác của Đảng và Nhà nước. Chủ tịch Võ Chí Công không chỉ nhận lời tới dự mà còn nhận lời phát biểu ý kiến tại buổi biểu diễn đặc biệt này. Ông đến sớm trước buổi diễn nửa giờ. Tôi đưa ông vào hậu trường gặp gỡ thăm hỏi động viên các nghệ sĩ trong việc mạnh dạn nghiên cứu sáng tạo hình tượng Bác Hồ.
 
Hôm đó có đủ mặt các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước như Tổng Bí thư Đỗ Mười, Cố vấn Phạm Văn Đồng, Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Đàm Quang Trung, Chủ tịch Quốc hội Lê Quang Đạo, các Uỷ viên Bộ Chính trị Nguyễn Đức Bình, Vũ Oanh… Bộ trưởng VHTT Trần Hoàn, cùng nhiều bộ, thứ trưởng và văn nghệ sĩ, trí thức… Buổi diễn khai mạc, Chủ tịch Võ Chí Công bước lên sân khấu trang nghiêm đọc bài phát biểu. Xin trích đăng nguyên văn dưới đây:
 
“Tôi rất vui mừng được đến đây dự buổi biểu diễn của các nghệ sĩ sân khấu và âm nhạc chào mừng 102 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại. Tôi xin thay mặt Hội đồng Nhà nước chuyển tới các nghệ sĩ tham gia chương trình biểu diễn đặc biệt này lời nồng nhiệt và chúc sức khoẻ.
 
Sinh thời Hồ Chủ tịch rất yêu nghệ thuật. Bác đã từng làm thơ, viết kịch và diễn kịch. Đặc biệt, Bác rất quan tâm tới sự nghiệp phát triển sân khấu dân tộc, đồng thời Bác cũng giành nhiều tình cảm đối với những người làm công tác văn học, nghệ thuật. Tôi biết hôm nay, tại bảo tàng mang tên Bác, có nhiều nghệ sĩ đã được gặp Bác, được diễn cho Bác xem và được Bác động viên tặng quà, tặng phẩm. Đó là vinh dự lớn đối với những người làm văn nghệ. Những hình ảnh đẹp đẽ của Bác đối với anh chị em văn nghệ cách mạng đã được ghi vào sử sách và phim ảnh để cho các thế hệ mai sau tìm hiểu và học tập.
 
Tôi cũng được biết các nghệ sĩ tài năng trong nhiều thập kỷ qua đã nghiên cứu rất công phu để thể hiện hình tượng Bác Hồ trên sân khấu, cố gắng đem tới cho người xem một phần về con người và tư tưởng sáng ngời của Chủ tịch Hồ Chí Minh - một chiến sĩ yêu nước vĩ đại, một danh nhân văn hoá thế giới, một lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam. Đó là một việc làm vô cùng có ý nghĩa và cũng vô cùng khó khăn. Nhưng vì lòng kính yêu lãnh tụ, kính yêu Bác Hồ mà các nghệ sĩ nhiều thế hệ từ Sỹ Hùng, Mạnh Linh, Võ Sĩ Thừa, Đức Trung đến Ngọc Thuỷ, Hà Văn Trọng, Tiến Hợi, Tiến Mộc, Tiến Thọ, Văn Tân, Trần Thạch, Thanh Điền… đã cố gắng xây dựng thành công hình tượng Bác Hồ và hôm nay tại buổi lễ kỉ niệm long trọng này các nghệ sĩ sẽ trình diễn những sáng tạo đặc sắc của mình, làm món quà dâng lên Bác kính yêu. Một lần nữa, tôi xin chúc mừng các nghệ sĩ, cả sân khấu và ca nhạc, cả tác giả, đạo diễn và nhà hoá trang dồi dào sức khoẻ và thành công trong sự nghiệp to lớn và vinh quang của mình. Chúc các nghệ sĩ mãi mãi xứng đáng là người “kỹ sư tâm hồn” như Bác Hồ đã phong tặng.
 
Cảm ơn Viện Sân khấu và Viện bảo tàng Hồ Chí Minh đã có sáng kiến trong việc tổ chức kỉ niệm ngày sinh của Bác Hồ một cách thiết thực và nhiều ý nghĩa.”
 
... Sau nhiệm kỳ làm Chủ tịch nước, đồng chí Võ Chí Công tiếp tục làm Cố vấn Ban Chấp hành TƯ Đảng. Với cương vị mới, ông vẫn quan tâm tới đời sống văn hoá nghệ thuật. Nhiều văn nghệ sĩ Tuồng và Bài chòi ở Liên khu 5 gặp khó khăn về đời sống cũng như việc bảo tồn và phát huy nghệ thuật dân tộc, đã nhờ tôi đưa tới gặp đồng chí Võ Chí Công để giãi bày nguyện vọng. Có lần tôi đưa NSND Lệ Thi tới gặp Cố vấn Võ Chí Công. Trước khi trình bày nguyện vọng của mình, chị Lệ Thi hát nhiều đoạn Tuồng và Bài chòi cho Cố vấn Võ Chí Công nghe. Ông tỏ ra thích thú và khuyên chị Lệ Thi hãy truyền nghề lại cho lớp trẻ. Khi nghe chị Lệ Thi nói về nỗi khó khăn trong cuộc sống của mình, lương không đủ sống, nhà cửa không có, ông xúc động nói: “Rất tiếc là tôi chẳng có tiền để giúp đỡ cho chị. Trong nhà có chiếc tủ đứng còn tốt, không có gì đựng, hay là chị mang về dùng tạm có được không?”. NSND Lệ Thi xúc động ứa nước mắt, nói: “Em vô cùng cảm ơn anh chị, nhưng làm sao có thể mang cái tủ này về tới Phan Thiết?”. Bà Mễ, vợ Cố vấn Võ Chí Công còn nói: nếu không mang về Nam được thì đem bán đi lấy tiền tiêu tạm. Thật chỉ có những con người liêm khiết và có tấm lòng cao cả, bao dung như vậy mới có những ứng xử đẹp đối với người nghệ sĩ nghèo!
 
Một lần khác tôi đưa nghệ sĩ Minh Đức, Trưởng đoàn Ca kịch Thuận Hải (tiền thân Đoàn ca kịch Bài chòi Liên khu 5) đến gặp Cố vấn Võ Chí Công nhờ có ý kiến với Bộ Văn hoá đừng giải thể Đoàn Ca kịch Thuận Hải. Cố vấn Võ Chí Công nghe xong tỏ ý không bằng lòng chủ trương giải thể đơn vị nghệ thuật này. Ông hỏi: “Xây dựng được một đoàn nghệ thuật như Bài chòi là khó lắm, quý lắm, sao lại giải thể nó? Đồng chí là Viện trưởng Viện Sân khấu, sao không có ý kiến với Bộ Văn hóa để giữ lại?” Tôi thưa: “Chúng tôi đã có ý kiến nhiều rồi, nhưng Bộ Văn hoá vẫn không nghe, vì thế mới phải nhờ tiếng nói của Cố vấn của Đảng may ra có thể giữ lại được một đơn vị nghệ thuật đầu đàn của ngành Bài chòi Liên khu V cũ.”
 
Ông lặng người không nói gì nữa!
 
Tôi có cảm giác như ông buồn trước thực trạng có nhiều vấn đề trong công tác tổ chức và ông không muốn can thiệp sâu vào công việc của Bộ Văn hoá nên chủ động nhắc nhở chúng tôi là nên kiên trì thuyết phục tổ chức và gìn giữ thật tốt những vốn quý của dân tộc như Tuồng, Chèo, Cải lương, Bài chòi và các hình thức dân ca khác.
 
Tình yêu nghệ thuật dân tộc, tấm lòng quý mến nghệ sĩ của đồng chí Võ Chí Công không sao có thể nói hết được, nhất là trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước ở chiến trường Liên khu V mà NSND Võ Sĩ Thừa đã xúc động kể cho tôi viết ra quyển “Tình yêu và nghệ thuật”, trong đó có đoạn nói về đồng chí Võ Chí Công đi bộ một ngày đàng vượt núi, lội sông đến tận nơi đóng quân của văn công ở giữa rừng sâu để thăm hỏi, động viên nghệ sĩ rồi ngồi dưới đất xem tuồng tới khuya mặc dù cơn rét rừng đang vật vã ông.
 
Nói về Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công, tôi thấy ông có bóng dáng của Chủ tịch Hồ Chí Minh vế tác phong và đạo đức. Có lẽ vì thế mà ông mãi mãi được nhân dân tôn vinh và yêu kính.
 
(1) NS Đàm Liên đóng vai Trưng Trắc
NS Kim Cúc đóng vai Trưng Nhị
NS Đình Bôn đóng vai Thi Sách
NS Minh Ngọc đóng vai Đại Lang.
 
GS Hoàng Chương
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: