HOTLINE: 0904 89 4444

Báo chính thống và mạng xã hội
(Phương Nam Plus) - "Báo là cải: Ai đăng mà chẳng được". Đó là câu nói tôi nghe được từ những người dân trao đổi với nhau ở một phiên chợ quê khi họ nói về hiện tượng "loạn thông tin" đến từ hàng chục triệu (trên 48 triệu) tài khoản trong nước bao gồm: Facebook, Zalo, Youtube, Google, Wetsite doanh nghiệp, tổ chức; Trang thông tin điện tử tổng hợp, Tạp chí điện tử, Báo điện tử, chuyên trang của báo điện tử...
20:01 18-06-2018
Có lẽ trong thời gian vừa qua, những thông tin trên không gian ảo với chủ đề nhớp nhúa, scandal, giật gân lại được nhiều người chia sẻ với tốc độ chóng mặt, thập chí còn gây "nóng" cả đời sống xã hội hiện thực... đã khiến cho không ít người như dân quê tôi gặp cảm thấy "mệt mỏi" khi tiếp xúc với rừng thông tin mà sự thật giả lẫn lộn không dễ phân biệt. Vì vậy, khi nói đến thông tin trên mạng điện tử là họ nghĩ đến nguồn thông tin không có độ tin cậy cao như báo giấy chính thống nên họ đã đánh đồng tất cả những thứ trên mạng điện tử là "Báo lá cải: Ai đăng mà chẳng được".
 
 
Mạng xã hội đặt ra những thách thức cho báo chí. Ảnh minh họa
 
Dẫu chỉ là lời nói bâng quơ của những người dân ở một vùng quê nhưng lại gợi cho tôi suy nghĩ về vai trò của nhà báo trong bối cảnh ai cũng có thể trở thành người cung cấp thông tin trên mạng xã hội như hiện nay. Và báo điện tử phải làm gì để tạo được sự khác biệt rõ ràng với cách cung cấp thông tin trên mạng xã hội giúp công chúng nhận diện rõ hơn bản sắc, thương hiệu và tiếng nói của một cơ quan báo chí chính thống được nhà nước cấp phép bảo hộ hoạt động?
 
Theo nhà nghiên cứu báo chí, Howard Kurtz, tác giả cuốn “Media Circus - The Trouble with America”s Newspapers” (Gánh xiếc Truyền thông - Rắc rối của Báo Mỹ) nói sự “lá cải hóa” đồng nghĩa với việc chuẩn mực báo chí sụt giảm, tin tức thời sự như chính trị và kinh tế vắng bóng và sự gia tăng các tin giải trí như các chủ đề nhớp nhúa, scandal, giật gân và tiêu khiển. Các chuyên gia nghiên cứu báo chí cũng chỉ ra rằng thuật ngữ “lá cải” quá rộng, không chính xác và có nhiều hàm ý chỉ giá trị trong đó.
 
Công chúng nhận thấy sự "lá cải hóa thông tin" bộc lộ rất rõ trong thời gian vừa qua, nhất là qua vụ việc một số phần tử cực đoan, cơ hội chính trị trong và ngoài nước đã lợi dụng mạng xã hội để lôi kéo kích động một bộ phận nhân dân đi biểu tình trái pháp luật, gây rối trật tự xã hội công cộng xảy ra ở một số địa phương vừa qua.
 
Mạng xã hội là con dao hai lưỡi. Không ai có thể phủ nhận được lợi ích to lớn của nó trong thời đại Công nghiệp 4.0 hiện nay. Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng, nhờ có mạng xã hội mà kho tri thức của nhân loại cứ sau 6 tháng lại tăng lên gấp đôi. Mạng xã hội đã mở rộng không gian và mang lại sự kết nối giá trị gia tăng cho người sử dụng, tiết kiệm chi phí và giải phóng sức lao động...
 
Tuy nhiên mạng xã hội cũng là "mảnh đất màu mỡ" để những kẻ xấu lợi dụng gây phương hại đến an ninh, trật tự xã hội, an toàn tính mạng và tài sản của con người. Đặc biệt nguy hại ở mạng xã hội là người nói không chịu trách nhiệm gì về việc phát ngôn, dẫn đến việc có nhiều thông tin không chính xác, bịa đặt, có dụng ý xấu, phi nhân hóa, phi đạo đức. Ngoài ra còn có nhiều thông tin kích động bạo lực, kích động chống chính quyền.

Trước thực trạng này, các quốc gia trên thế giới đều thiết lập hệ thống hành lang pháp lý với mức độ khác nhau để bảo vệ những quyền và lợi ích cơ bản của công dân trên không gian mạng.

 
 
An ninh mạng và an toàn thông tin cần phải được quản lý chặt chẽ hơn. Ảnh minh họa
 
Ở Việt Nam, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 72/2013/NĐ - CP ngày 15 tháng 07 năm 2013 quy định về Quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng. Đặc biệt vào ngày 12/6/2018 Quốc hội khóa XIV đã thông qua Luật An ninh mạng 2018 với hơn 86% đại biểu tán thành. Đây là những cơ sở pháp lý để các cơ quan chức năng điều chỉnh hành vi của công dân khi tham gia vào không gian mạng theo hướng tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân cung cấp những thông tin có lợi cho cộng đồng, đồng thời ngăn ngừa và xử lý những thông tin độc hại. Những hành lang pháp lý này, sẽ góp phần loại dần sự "hỗn loạn thông tin", "lá cải hóa thông tin" và mang lại sự chính danh hơn cho các cơ quan báo chí.
 
Điều này cũng đòi hỏi các cơ quan báo chí phải không ngừng đổi mới nội dung và phương thức cung cấp thông tin ngày càng phải "Nhanh - Trúng - Đúng - Hay", tránh đăng tải những thông tin "nhàm, nhạt, nhảm, nhăng" và thông tin phải mang được "hơi thở" của cuộc sống được bạn đọc và xã hội chấp nhận. Báo chí không chỉ cung cấp những thông tin mang tính "vật liệu" thuần túy như cách đưa tin của cá nhân trên mạng xã hội mà phải cung cấp những sản phẩm, dịch vụ thông tin hoàn thiện với tư cách một tác phẩm báo chí. Đó là thông tin chuyên đề, thông tin bình luận, lý giải vấn đề, sự kiện một cách thấu đáo, đa chiều, khách quan. Đặc biệt với những tờ báo có uy tín, sự tin cậy của thông tin chuyên đề sẽ mang tính định hướng, dẫn dắt dư luận xã hội. Điều này càng trở nên quan trọng trong thời đại mà báo mạng điện tử, truyền thông xã hội bùng nổ, sự chạy đua về xuất bản, cập nhật tin tức càng trở nên khốc liệt hơn.
 
 
Báo chí cần phát huy tốt hơn vai trò định hướng dư luận xã hội trong bối cảnh rừng thông tin như hiện nay. Ảnh minh họa
 
Đơn cử, một vụ cháy nhà xảy ra chỉ sau 5 phút đã có hàng triệu người đưa tin, chia sẻ trên mạng xã hội một cách nhanh chóng với những thông tin cơ bản mang tính "vật liệu" như: cháy ở đâu, thương vong như thế nào, tài sản thiệt hại bao nhiêu, đã khống chế được đám cháy chưa... Và những thông tin ấy tiếp tục được lan truyền tăng nhanh theo thời gian, nhưng cũng không loại trừ sự "tam sao thất bản" thêm bớt theo ý chủ quan của người truyền tin.

Những thông tin như vậy đến người tiếp nhận thông tin sau cùng rất có thể là thông tin không còn trung thực mang bản chất ban đầu của nó nữa. Điều này, sẽ trở thành "thông tin lá cải" khi bạn đọc kiểm chứng thông tin không đúng bản chất sự việc.
 
Ngược lại cũng với thông tin đó, người làm báo chuyên nghiệp và cơ quan báo chí chính thống với kỹ năng, đạo đức nghề nghiệp và sứ mệnh của mình phải tập trung làm rõ các góc cạnh thông tin có liên quan về chủ thể, đối tượng, nguyên nhân, địa điểm, thời gian, người làm chứng, diễn biến đến phân tích, bình luận và đưa ra những bài học, sự cảnh báo rất rõ ràng theo 6 tiêu chí cơ bản của thông tin báo chí:
 
"Việc gì, bởi tại làm sao/ Bao giờ, ai biết, thế nào, ở đâu?"

Một điểm khác biệt rất lớn giữa công dân cung cấp thông tin trên mạng và người làm báo viết đăng trên báo là: Công dân được viết, được chia sẻ lên mạng xã hội những gì pháp luật không cấm, còn nhà báo, người làm báo không được viết, được đăng tải những gì gây tổn hại đến lợi ích quốc gia, gây phản cảm, đi ngược lại với thuần phong, mỹ tục hay truyền thống dân tộc. 
 
Người làm báo cần phải đề cao đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội của nhà báo trong việc khai thác và xử lý thông tin, nhất là những thông tin đến từ mạng xã hội. Dẫu rằng mạng xã hội còn là kênh quảng bá thông tin của báo chí và là kênh tương tác hữu ích giữa báo chí và độc giả. Nhưng mặt trái của mạng xã hội đối với hoạt động báo chí là nhiều nhà báo trở nên lười biếng, không đi thực tế cơ sở mà ngồi nhà lướt web chạy theo những thông tin trên các diễn đàn, mạng xã hội rồi viết lại một cách vô thức những gì họ thấy trên mạng mà không cần kiểm chứng...
 
Kỷ niệm 93 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2018), chúng ta những nhà báo, người làm báo Việt Nam tự hào về truyền thống vàng son của những người chiến sĩ cầm bút "Phò chính trừ tà" trên mặt trận tư tưởng nhưng cũng không quên những nhiệm vụ nghiêm khắc đặt ra với chính bản thân mình. Một trong những nhiệm vụ đó là phải trăn trở làm gì để bạn đọc không còn phàn nàn: "Báo lá cải: Ai đăng mà chẳng được?"

Quyết Tuấn
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: