HOTLINE: 0904 89 4444

Sách Tiếng Việt lớp 1 - Công nghệ Giáo dục có đáng bị chỉ trích?
(Phương Nam Plus) - Trong những ngày gần đây, bộ sách Tiếng Việt lớp 1 - Công nghệ Giáo dục của Giáo sư Hồ Ngọc Đại bị nhiều người phê phán, xuyên tạc gây hoang mang trong dư luận xã hội. Thậm chí, nhiều người dù chưa hiểu bản chất vấn đề đã vội vàng chỉ trích sách giáo khoa, chia sẻ những video thiển cận xuyên tạc, lăng mạ, chửi bới cách dạy học theo phương pháp mới này.
22:21 09-09-2018
 
GS Hồ Ngọc Đại

Những ngày qua, trên mạng xã hội đang lan truyền khá nhiều những đoạn clip ghi lại cảnh học sinh tiểu học tập đọc, trong đó thay vì đọc các chữ cái hay những từ ngữ thì các bé chỉ tay vào biểu tượng hình tròn, hình vuông, hình tam giác... để đọc. Cách đọc này được cho là xuất phát từ bộ sách Tiếng Việt lớp 1 - Công nghệ Giáo dục do Giáo sư (GS) Hồ Ngọc Đại biên soạn. Nhiều người cho rằng đây là cách đánh vần cải cách theo chương trình giáo dục phổ thông mới. Thông tin sai lệch này khiến nhiều phụ huynh tức giận khi cho rằng Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bộ GD&ĐT) đang âm thầm đưa cách dạy này vào các trường học. 
 
Không dừng lại ở đó, bản thân GS Hồ Ngọc Đại cũng bị nhiều người lăng mạ, chửi bới thậm tệ vì hiểu nhầm, khi đánh đồng cách đánh vần do ông nghiên cứu với việc cải cách chữ quốc ngữ của PGS. TS Bùi Hiền.

Thực tế, PGS. TS Bùi Hiền muốn cải tiến chữ viết, trong khi GS Hồ Ngọc Đại chỉ đưa ra phương pháp đánh vần khác với cách truyền thống. Xét về bản chất, hai vấn đề này hoàn toàn khác nhau. Do đó, những ai công kích GS Hồ Ngọc Đại đang phá hoại tiếng Việt là không chính xác.
 
Vậy, bản chất sự cải cách trong bộ bộ sách Tiếng Việt lớp 1 - Công nghệ Giáo dục của GS Hồ Ngọc Đại nằm ở vấn đề gì? 
 
Trong sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 1 - Công nghệ giáo dục, 2 câu thơ "Tháp Mười đẹp nhất bông sen/Việt Nam đẹp nhất có tên Bác Hồ" được phiên âm phía trên, còn hàng phía dưới được biểu thị bằng hai dòng gắn hình vuông màu cam. Cuốn sách này chú thích "Có bao nhiêu tiếng, có bấy nhiêu khối hình".
 
Ở bài đồng dao "Bống bống bang bang/Lên ăn cơm vàng/Cơm bạc nhà ta", dưới phần chữ là 12 hình tròn màu xanh, sắp xếp 4 hình trong một hàng.
 
 
Bìa bộ sách Tiếng Việt 1 - Công nghệ Giáo dục đang gây tranh cãi
 
Theo GS Hồ Ngọc Đại, với phương pháp này, các học sinh đã học thuộc lời trước, mục đích của các hình là để học sinh nhận biết mỗi tiếng mình phát ra tương đương với một hình. Kể cả các học sinh chưa biết những chữ đó, nhưng các học sinh biết lời nói đó có bao nhiêu tiếng. Tức là dạy các em nhớ quy tắc có bao nhiêu chữ là có bấy nhiêu tiếng phải được phát ra miệng. 
 
Theo chương trình hiện hành thì học sinh khi nhìn thấy các chữ cái thì đọc được luôn. Nhưng theo chương trình Công nghệ giáo dục thì học sinh hiểu rõ chữ ấy ghi âm gì. Bởi vậy, học sinh sẽ hiểu được bản chất nên nhớ rất lâu và không bị tái mù chữ. Cách đánh vần theo hình khối chỉ đơn giản là cách nhớ số lượng tiếng để phát ra miệng chứ không phải là học tiếng sẵn. Các ô ký hiệu tượng trưng cho số tiếng phát ra khi đọc một câu. Với người lớn cái này là điều dễ dàng, hiển nhiên, nhưng với trẻ nhỏ sẽ rất hay bị nhầm lẫn mặt chữ. Khi trẻ chưa tiếp xúc chữ cái thì việc dùng các ô vuông, hình tròn hay tam giác tượng trưng cho mỗi tiếng là cách đơn giản, tránh gây nhầm lẫn cho trẻ.
 
Để trẻ phân tích được tiếng, âm, giáo viên sẽ ưu tiên dùng vật dụng, hình ảnh đơn giản để tượng trưng. Trẻ lớp một tư duy trực quan hành động, trực quan hình ảnh vẫn chiếm ưu thế, vì vậy, dùng các vật thật hoặc hình ảnh để mô hình hoá khái niệm trừu tượng để các em dễ hiểu hơn cũng là điều hợp lý. 
 
Hay nói cách khác, những hình vuông, hình tròn, hay tam giác… không phải là chữ viết, mà chỉ là những “ký tự mô phỏng” thay thế chữ viết để các em học sinh dễ hình dung hơn trong quá trình học, bởi đối tượng học sinh ở đây là những em mới bước chân vào lớp 1, đang trong quá trình làm quen với chữ viết. 
 
 
Hình chụp một trong những trang sách đang gây tranh cãi của GS Hồ Ngọc Đại
 
Trên thực tế, nhiều người đang nhầm lẫn việc nào hình vuông, nào tròn, nào tam giác sẽ là những từ ngữ mới. Và những em học sinh được học qua chương trình này sau này sẽ viết chữ bằng các hình khối đó. Khác với chương trình hiện hành là dạy ký hiệu (nghĩa là các chữ cái như A, B, C… mỗi chữ cái là một ký hiệu), chương trình Công nghệ giáo dục dạy trực tiếp vào các âm và tiếng.  
 
Như vậy, sách Tiếng Việt lớp 1 - Công nghệ Giáo dục đang dùng phương pháp dạy đọc mới so với cách truyền thống, tuyệt nhiên không thay đổi hệ thống ký tự, chữ viết. 
 
Bên cạnh đó, phương pháp dạy học đánh vần theo tài liệu Tiếng Việt  lớp 1 - Công nghệ Giáo dục của GS Hồ Ngọc Đại khi đọc một số chữ cái cũng khác với cách thông thường, chẳng hạn ‘K’, ‘Q’, ‘C’ đều đọc là ‘cờ’… cũng gây ra nhiều tranh luận, phản biện sôi nổi, nhiều khi gay gắt.

Để làm rõ hơn những khúc mắc mà nhiều người đang mắc phải, nhiều chuyên gia trong ngành giáo dục đã phải lên tiếng nhằm trấn an dư luận. 
 
Trả lời Zing.vn về vấn đề phương pháp đánh vần của GS Hồ Ngọc Đại, cũng như sách tiếng Việt Công nghệ Giáo dục, GS Nguyễn Minh Thuyết, Tổng chủ biên chương trình giáo dục phổ thông mới, khẳng định sách Tiếng Việt lớp 1 - Công nghệ Giáo dục không phải sách giáo khoa nằm trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành; càng không phải sách viết theo chương trình giáo dục phổ thông mới.
 
Tiếng Việt lớp 1 - Công nghệ Giáo dục chỉ là tài liệu thực nghiệm khoa học, được phép dạy trong một số trường tiểu học. Do được chỉ đạo ghép với mô hình trường học mới (VNEN), nhiều tỉnh thành muốn áp dụng VNEN đã tiếp nhận sách này, đưa vào một số trường tiểu học ở địa phương mình.
 
 
GS Nguyễn Minh Thuyết
 
Cũng trao đổi với Zing.vn, Tiến sĩ (TS) Đàm Quang Minh – nguyên Hiệu trưởng trường Đại học FPT cho biết: “Nhiều người đã hiểu nhầm về phương pháp đánh vần của GS Hồ Ngọc Đại. Thật ra tác giả cách đánh vần đang gây xôn xao dư luận hiện nay là của nhà giáo Phạm Toàn. Cùng với GS Hồ Ngọc Đại, ông đã xây dựng chương trình của sách Tiếng Việt lớp 1 - Công nghệ Giáo dục. Triết lý căn bản của công nghệ giáo dục đã có từ trên 100 năm và đã trở thành thông dụng trên thế giới. Gốc rễ của phương pháp chính này là học tập kiến tạo. 
 
Học tập kiến tạo cho rằng người học sẽ tự hình thành kiến thức dựa trên các trải nghiệm và suy luận mà không do thầy cô rót vào đầu. Chính vì vậy tăng cường xây dựng các trải nghiệm học tập sẽ giúp người học nhanh chóng có được kiến thức và kỹ năng. Phương pháp học tập này cổ vũ việc thảo luận, tranh biện. Các bài tập hướng tới việc viết luận, suy diễn và hoàn thành các nhiệm vụ hơn là việc giải bài tập hay kiểm tra bằng các bài thi” - TS Đàm Quang Minh cho biết thêm.
 
Cũng theo TS Đàm Quang Minh: “Thực tế, các trường quốc tế ở Việt Nam đã áp dụng cách giảng dạy này từ lâu. Một số trường Việt Nam cũng thực hành phương pháp này như trường Đinh Thiện Lý, hệ thống trường Việt Úc (TP. HCM), trường phổ thông liên cấp quốc tế Gateway, Olympia (Hà Nội). Ngoài ra, nhiều trường chuyên ở các tỉnh như Lào Cai, Tây Ninh cũng khá thành công với công nghệ giáo dục. Vì vậy, lấy một góc, một trang sách hay một clip để đưa lên chế giễu không phản ánh đầy đủ phương pháp luận giáo dục”.
 
Còn theo Tiến sĩ giáo dục Vũ Thu Hương: “Cách đây 5 năm, trường Tiểu học Thực Nghiệm đã bị các phụ huynh đạp đổ cổng vì muốn xin cho con vào đó để học khi GS. Ngô Bảo Châu (người từng học ở đây) nhận giải thưởng Fields. Tuy nhiên, lúc đó có lẽ các phụ huynh đó không hề biết rằng, tại trường Thực Nghiệm, học sinh sẽ học Tiếng Việt theo một phương thức hoàn toàn khác với đại trà. Trường Tiểu học Thực Nghiệm là nơi đầu tiên được áp dụng chương trình Tiếng Việt Công nghệ của GS. Đại, người sáng lập ra trường”.
 
“Việc ứng dụng phương pháp học vần từ Công nghệ Giáo dục vào học sinh phổ thông đại trà đã được thực hiện 5 năm nay và thu được nhiều kết quả tốt. Các trường áp dụng phương pháp này đều phản hồi là học sinh nhanh biết đọc, biết viết và không sai lỗi chính tả. Như vậy, đây thật sự là một phương pháp dạy học tốt” - TS Hương cho biết thêm quan điểm của mình.
 
“Về góc độ tâm lý giáo dục, tôi cho rằng, khi tiếp xúc với một cải cách mới mẻ, chúng ta rất cần phải nghiên cứu thật kĩ lưỡng trước khi đưa ra các nhận định cá nhân. Bởi vì nếu chúng ta chưa tìm hiểu rõ ngọn ngành mà lập tức cho ý kiến về cải cách hay sáng kiến mới mẻ nào đó, rất dễ đó là một phát ngôn hồ đồ, thiếu kiểm soát. Việc này có thể gây ra hậu quả là các sáng kiến, các ý tưởng cải cách sẽ không dám xuất hiện vì lo sợ bị ném đá, phản đối. Chính lý do này sẽ còn khiến người Việt Nam chúng ta không dám sáng tạo, không dám đổi mới, luôn đi theo lối mòn trong suy nghĩ và hành động dẫn đến ảnh hưởng lớn cho xã hội.
 
Ngoài ra, khi tìm hiểu một sáng kiến mới, chúng ta cần hiểu rõ ngọn ngành của lĩnh vực mà sáng kiến đó đã đưa ra để tránh việc nhầm lẫn đáng tiếc như một số phụ huynh đã nhầm lẫn ở trên. Điều đó không chỉ không giúp ích cho trẻ mà còn gây ra vô khối những khó khăn cho những  người làm giáo dục vốn đã quá thiếu thời gian cho công việc giảng dạy và chăm sóc trẻ” - TS Hương thẳng thắn.
 
Đồng quan điểm trên, PGS.TS Bùi Mạnh Hùng, nguyên Chủ tịch Hội đồng Thẩm định Quốc gia Tiếng Việt lớp 1 – Công nghệ giáo dục cho biết, một số người chưa hiểu hết nên phê phán về việc sử dụng các hình tròn, hình vuông trong cách dạy của cuốn sách và cho rằng, dạy như vậy làm sao có thể đọc được.
 
 
PGS. TS Bùi Mạnh Hùng
 
"Thực ra đây chưa phải là giai đoạn học đọc mà đây là trong giai đoạn đầu của quá trình học đánh vần nên tác giả đã thiết kế các hình tròn, hình vuông để học sinh bước đầu có ý niệm, nhận biết được các âm tiết trong chuỗi lời nói Tiếng Việt chứ không phải học để đọc", PGS. TS Hùng giải thích.
 
"Nhưng có cần như vậy khi dạy đánh vần cho học sinh hay không, đó là vấn đề vẫn đang gây nhiều tranh cãi. Điều cần nói rõ là cách dạy đánh vần của Tiếng Việt 1 - Công nghệ giáo dục gây tranh cãi, thậm chí phản đối quyết liệt còn vì do nhiều người hiểu lầm là nó làm thay đổi chữ quốc ngữ, và tiếng Việt.
 
Thực chất là nó không làm thay đổi gì chữ viết và ngôn ngữ mà chỉ là một trong nhiều giải pháp giúp học sinh biết đọc thành tiếng và viết chính tả, mục đích mà tất cả các sách dạy học tiếng Việt lớp 1 đều phải hướng đến”- PGS. TS Hùng giải thích thêm.
 
Trước những ồn ào của dư luận về cách đánh vần theo bộ sách của mình, trả lời trên kênh VTC14, GS Hồ Ngọc Đại cho biết, hiện chương trình này đang được giảng dạy cho 800.000 học sinh tại 50 trường học ở khắp các tỉnh thành.
 
"Phụ huynh hoang mang là do họ chỉ biết những điều đã được học, chỉ biết cái cũ mà không biết cái mới. Cách học này ngay từ đầu phân biệt đâu là âm và chữ. Âm là nói, chữ là viết. Cái âm nói ra đã hàng ngàn năm nay, còn chữ sau này mới có. Bố mẹ không nên can thiệp vào việc học của các con, kệ các con học ở trường như thế nào" - vị GS Đại cho hay. 
 
Trả lời Trí Thức Trẻ, GS Đại khẳng định chương trình này rất hữu ích và được triển khai từ năm 1978 tại Trường Thực nghiệm (Hà Nội), sau đó được mở rộng ra các trường Tiểu học ở nhiều tỉnh thành khác.
 
Đầu năm 2017, Bộ GD - ĐT đã cử một số đoàn công tác đi khảo sát, đánh giá hiệu quả thực hiện cuốn Tiếng Việt lớp 1- Công nghệ giáo dục  tại các địa phương trên toàn quốc. Dựa trên kết quả khảo sát thực địa này, ngày 19/04/2017, bộ trưởng Bộ GD - ĐT đã ban hành quyết định thành lập Hội đồng Quốc gia thẩm định cuốn Tiếng Việt lớp 1- Công nghệ giáo dục.
 
GS Hồ Ngọc Đại nêu rõ: “Sau những ngày thẩm định, Bộ GD - ĐT đánh giá trong tương lai, nếu được nâng cao chất lượng, tài liệu này có thể được sử dụng như là một cuốn sách giáo khoa trong số những cuốn sách giáo khoa khác nhau khi cả nước áp dụng chương trình giáo dục phổ thông mới và chủ trương "một chương trình, nhiều sách giáo khoa" có hiệu lực.
 
Theo yêu cầu giáo dục, đối với học sinh khi học hết lớp 1 cần phải đọc thông, viết thạo, viết đúng chính tả tiếng Việt, không thể tái mù chữ. Với chương trình dạy theo bộ sách Tiếng Việt lớp 1 Công nghệ giáo dục sẽ giải quyết triệt để việc giúp học sinh lớp 1 có thể thực hiện toàn bộ yêu cầu trên.
 
Đặc biệt, các em ở miền núi, vùng khó khăn, xa xôi nhất, chưa bao giờ đến trường nhưng chỉ cần 1 năm học theo chương trình sẽ đọc thông, viết thạo, viết đúng chính tả tiếng Việt và thực tế, chương trình đã, đang được áp dụng trên diện rộng”. 
 
Tuy còn nhiều ý kiến trái chiều, đặc biệt là ý kiến phản đối, nhưng trên hết, chúng ta cần phải hiểu và xem xét thấu đáo phương pháp giáo dục mới của GS Hồ Ngọc Đại, nếu nó thực sự là phương pháp hiệu quả. 
 
Sách Công nghệ Giáo dục thực chất đã được đưa vào giảng dạy ở trường Thực nghiệm Công nghệ giáo dục Hà Nội (do chính GS Hồ Ngọc Đại sáng lập) từ năm 1978, sau đó được mở rộng ra các trường Tiểu học ở nhiều tỉnh thành khác. Năm 1986, Bộ trưởng GD - ĐT Nguyễn Thị Bình khi đó đã quyết định khuyến khích các địa phương dùng bộ sách của GS Hồ Ngọc Đại. Tuy vậy, năm 2000, sách bị dừng thực nghiệm do Luật Giáo dục quy định thực hiện một chương trình, một bộ sách giáo khoa thống nhất trong cả nước. Đến năm 2006, Tiếng Việt lớp 1 Công nghệ Giáo dục đã được Bộ trưởng GD - ĐT Phạm Vũ Luận khi đó cho phép đưa trở lại thực nghiệm ở một số trường tiểu học sau một số năm dừng thực nghiệm thông qua đề tài nghiên cứu cấp Bộ: "Nâng cao chất lượng dạy tiếng Việt cho học sinh các dân tộc thiểu số". Liên quan đến vấn đề này, năm 2017, đại biểu Quốc hội chất vấn Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ về việc này. Bộ GD - ĐT đã thành lập một hội đồng thẩm định để xem xét, điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp của sách
 
Trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá bộ sách nêu trên của GS Hồ Ngọc Đại, Hội đồng quốc gia thẩm định sách giáo của Bộ GD - ĐT cho rằng, trong tương lai, nếu được nâng cao chất lượng, tài liệu này có thể được sử dụng như là một cuốn sách giáo khoa trong số những cuốn sách giáo khoa khác nhau khi cả nước áp dụng chương trình giáo dục phổ thông mới và chủ trương “một chương trình, nhiều sách giáo khoa” có hiệu lực. Tuy nhiên, trước mắt, nếu việc chỉnh sửa đáp ứng yêu cầu của Hội đồng và được Bộ GD - ĐT cho phép, thì tài liệu này có thể đưa vào nhà trường dưới hình thức thử nghiệm cho đến khi áp dụng sách giáo khoa lớp 1 theo chương trình giáo dục phổ thông mới.
 
Phạm Sinh 
(Tổng hợp)
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: