HOTLINE: 0904 89 4444

Đại tướng Võ Nguyên Giáp với ân tình xứ Nghệ
(Phương Nam Plus) - Người dân xứ Nghệ lâu nay, ngoài sự tôn trọng, kính phục Đại tướng Võ Nguyên Giáp thì đó còn là sự yêu quý, mến thương của người con rể tài ba, trọng nghĩa, ân tình. Hàng năm, mỗi độ Tết đến Xuân về, trong những ngày lễ trọng đại của đất nước hay ngày sinh của Người, từ quê hương Nghệ An thường xuyên có nhiều đoàn “khách quê” ra thăm nhà riêng của Đại tướng ở 30 Hoàng Diệu – Hà Nội.
16:25 18-01-2019
Trân trọng giới thiệu bài  tham luận của Trần Hồng Hạnh "Đại tướng Võ Nguyên Giáp với ân tình xứ Nghệ" do Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, tạp chí Văn hiến Việt Nam phối hợp tổ chức ngày 21/12/2018 nhân kỷ niệm  74 năm ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam (22/12/1994 - 22/12/2018) và 5 năm ngày mất của Đại tướng.  
 
 
Đại tướng Võ Nguyên Giáp về thăm Quê nội Bác Hồ (năm 1994) (ảnh tư liệu do đồng chí Nguyễn Minh Châu cung cấp). Ảnh: baonghean.vn

Ân duyên đặc biệt với  xứ Nghệ

Trong đời hoạt động cách mạng và cả trong đời thường của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, xứ Nghệ luôn giữ mối quan hệ vừa là ân tình, vừa là duyên nợ. 

Một sự trùng hợp diệu kỳ, hai người vợ, hai người đồng chí song hành với cuộc đời vì dân, vì nước của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đều là những người con ưu tú trên quê hương xứ Nghệ : Nguyễn Thị Quang Thái và Đặng Thị Bích Hà. Mối tình đầu thuở 20 trong sáng của ông là liệt sỹ Nguyễn Quang Thị Thái- em gái của Nguyễn Thị Minh Khai, còn tình yêu sau – sâu sắc, bình dị nối dài theo năm tháng đến cuối đời là với PGS Đặng Bích Hà - con gái cụ Đặng Thai Mai. Quê hương Nghệ An cũng rất tự hào có người con rể đặc biệt, một vị tướng huyền thoại được nhân dân yêu quý và kính trọng.

Võ Nguyên Giáp gặp Nguyễn Thị Quang Thái, mối tình đầu của mình trên 1 chuyến tàu từ Vinh vào Huế.Trong chuyến tàu  định mệnh này, hình ảnh Quang Thái mặc áo dài, tóc để xõa, làn da trắng hồng trên gương mặt sáng, đặc biệt là đôi mắt đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng chàng thư sinh nhà báo.Sau cái “buổi ban đầu lưu luyến”ấy, Võ Nguyên Giáp và Quang Thái còn tình cờ gặp nhau nhiều lần ở nội thành Huế. Qua thời gian cùng hoạt động trên một chiến tuyến, từ buổi đầu mến mộ, cảm phục cô gái nhỏ nhưng kiên cường, Võ Nguyên Giáp đã để dạ nhớ nhung. Thời gian qua đi, trong quá trình hoạt động, đấu tranh, tình yêu của họ này nở từ những lý tưởng chung về cách mạng. Hai người đã kết hôn và tổ chức hôn lễ tại thành phố Vinh vào tháng 9 năm 1935 khi bà Quang Thái bước sang tuổi 20, Võ Nguyên Giáp tròn 24 xuân xanh.Gần 10 năm sau, Võ Hồng Anh -  đứa con gái đầu lòng và duy nhất của Võ Nguyên Giáp với Quang Thái ra đời. Vào cuối năm 1939, thực dân Pháp khủng bố mạnh, Võ Nguyên Giáp phải rút vào hoạt động bí mật và sau đó ông được tổ chức cử sang Trung Quốc hoạt động.

Năm 1942, Quang Thái bị bắt và bị kết án 16 năm tù. Năm 1944, Quang Thái mất do kiệt sức khi chăm sóc bệnh nhân trong nhà lao Hỏa Lò. Trong điều kiện hoạt động bí mật, Võ Nguyên Giáp không biết mọi thông tin Quang Thái bị bắt và hy sinh.Chỉ đến khi trở về nước và tham dự Hội nghị Quân sự Bắc kỳ tại Hiệp Hòa- Bắc Giang( 4.1945), Võ Nguyên Giáp mới nhận được tin người vợ trẻ yêu dấu đã hy sinh.Bị sốc quá mạnh, ông đã bàng hoàng đi sang phòng bên và bỏ dỡ cuộc họp hôm ấy.Ông không ngờ cái ngày hôm ấy, cuộc chia tay ngắn ngủi và bịn rịn bên hồ Tây lại là lần cuối cùng anh gặp người vợ thương yêu.

Nén nỗi đau riêng, ông trở lại với trách nhiệm của người chỉ huy đội Việt Nam Truyên truyền Giải phóng quân. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp để giải phóng dân tộc, Đại tướng Võ Nguyên Giáp còn nỗi niềm riêng: trả thù cho người đồng chí, người vợ yêu đã hy sinh vì Tổ quốc khi chưa tròn 30 tuổi.

Người gắn bó với Đại tướng tới cuối đời là bà Đặng Bích Hà - con gái của GS Đặng Thai Mai, người phụ nữ đã đồng hành với cuộc đời cách mạng của Đại tướng từ những ngày sau Cách mạng tháng Tám đến khi Người từ giã cõi đời. Đại tướng Võ Nguyên Giáp vốn là đồng chí, đồng nghiệp với cụ Đặng Thai Mai từ những ngày đảng Tân Việt mới đi vào hoạt động.Ông rất quý trọng gia đình cụ Mai và được các cô con gái cụ quý mến như một người anh cả trong gia đình. Trong suốt thời gian hoạt động ở  Vinh từ năm 1931 đến 1941,Võ Nguyên Giáp sống tại nhà của GS  Đặng Thai Mai. Lúc nào ông cũng xem cô Bích Hà như một người em nhỏ nên rất cưng chiều, chăm bẵm là người yêu và sau đó là vợ của Đại tướng.

Năm 1945, khi hai người gặp nhau từ sự kính phục và ngưỡng mộ, tình yêu hai người được hình thành trên con đường cách mạng giải phóng dân tộc. Vào cuối năm 1946, gia đình cụ Đặng Thai Mai đã tổ chức lễ cưới cho Đặng Bích Hà và Võ Nguyên Giáp.Đám cưới ngày 27/11/1946 trong mùi hoa hồng thơm ngát là kết quả của sự đồng điệu của hai tâm hồn lớn và là sự bắt đầu của một tình yêu lớn. Bà Đặng Bích Hà và chỉ có bà mới là người vợ làm vơi được nỗi đau, sự mất mát của Đại tướng khi người vợ đầu Nguyễn Thị Quang Thái mất đi. Sự tri âm, tri kỷ giữa bà Bích Hà với Đại tướng là điều gì đó như một sự diệu kỳ, một định mệnh.

Với cương vị là Tổng chỉ huy quân đội, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, khi còn đang đương chức cho đến khi nghỉ hưu, ngày nào Đại tướng cũng rất bận rộn. Dù vậy, chưa năm nào Đại tướng quên ngày cưới của 2 người. Hàng năm, cứ đến ngày 27/11, Đại tướng lại nhờ con gái mua 1 bó hoa hồng nhung – một loài hoa mà bà Đặng Bích Hà rất thích để tặng bà. Suốt gần 70 năm làm bạn đời, bà Đặng Bích Hà luôn bên cạnh động viên chồng với tâm tình sâu kín, thầm lặng và sẻ chia, rất mộc mạc và giản dị.

Hai người vợ của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đều quê xứ Nghệ, ảnh hưởng sâu sắc đến đời hoạt động cách mạng cũng như trong cuộc sống đời thường của vị tướng tài ba. Quảng Bình là nơi sinh ra và lớn lên, Nghệ An là quê hương gắn bó đặc biệt với tướng Giáp. Xứ Nghệ  vừa là quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh, là quê vợ, là quê chung của nhiều chiến sỹ cách mạng ưu tú cùng thời như Lê Hồng Phong, Nguyễn Thị Minh Khai, Phan Đăng Lưu, Phùng Chí Kiên, Trần Phú, Hà Huy Tập…, là nơi gắn với nhiều kỷ niệm sâu sắc trong những bước chân đầu tiên trên con đường cách mạng của tướng Giáp. 

Nặng lòng với Nam Đàn quê Bác 

Thời kỳ đương chức cũng như sau khi đã nghỉ hưu nhưng còn khỏe mạnh, Đại tướng dành sự quan tâm đặc biệt với Nghệ An. Vùng quê ấy luôn thổn thức trong trái tim ông. Đại tướng Giáp đã nhiều lần về thăm Nghệ An, không chỉ với tư cách là một Đại tướng, một nhà lãnh đạo cao cấp của đảng và Nhà nước mà là với tình cảm của một người con rể với quê hương, một người đồng chí với quê hương cách mạng, của người con đi xa về thăm quê.

Bất cứ dịp nào về Nghệ An, Đại tướng đều giành thời gian thích đáng cho việc về Kim Liên quê Bác. Hiếm có ai như ông, đã 12 lần về Kim Liên và lần nào cũng giành trọn cả buổi để thăm từng kỷ vật thiêng liêng của Bác Hồ và gia đình Người. Ông thường bảo với các bộ, nhân viên Khu di tích Kim Liên rằng, cứ mỗi lần về đây, ông như được gặp Bác Hồ và càng hiểu thêm về Bác.Các cháu được làm một công việc vinh dự là gìn giữ và giới thiệu cho mọi người về những di sản vô giá mà Người để lại. Phải làm sao để mọi người ngày càng hiểu thêm về Người và học tập, làm theo tấm gương sáng ngời của Bác, cùng nhau xây dựng lại đất nước Việt Nam giàu mạnh, hùng cường như tâm nguyện của Bác.

Người dân xứ Nghệ lâu nay, ngoài sự tôn trọng, kính phục Đại tướng Võ Nguyên Giáp thì đó còn là sự yêu quý, mến thương của người con rể tài ba, trọng nghĩa, ân tình. Hàng năm, mỗi độ Tết đến Xuân về, trong những ngày lễ trọng đại của đất nước hay ngày sinh của Người, từ quê hương Nghệ An thường xuyên có nhiều đoàn “khách quê” ra thăm nhà riêng của Đại tướng ở 30 Hoàng Diệu – Hà Nội. Mỗi dịp như vậy, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đều dành nhiều thời gian và tình cảm đặc biệt người nhà quê vợ chu đáo.

Khu Di tích Kim Liên – Nam Đàn là môt trong những nơi ghi dấu và lưu giữ nhiều kỷ vật, kỷ niệm trong nhiều lần Đại tướng Võ Nguyên Giáp về thăm. Cứ mỗi lần về thăm, Đại tướng đều lặng đi vì xúc động trước những kỷ vật thiêng liêng của Bác Hồ. Có lần, ngồi bên chiếc võng tre, Người chợt bật khóc. Lần khác, đứng bên cánh võng, Đại tướng rưng rưng không nói được thành lời. Trước khung cửi của thân mẫu Hoàng Thị Loan, tướng Giáp nghẹn ngào rơi lệ…

Tại Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Nam Đàn hiện đang còn lưu giữ nhiều tấm ảnh ghi lại những khoảng khắc của tướng Giáp đang nghiêng mình kính cẩn trước anh linh Hồ Chủ tịch, dâng hương, dâng hoa trước bàn thờ Người; chiêm ngưỡng những kỷ vật gắn bó với tuổi thơ của Người; ngồi viết vào sổ vàng lưu niệm; chụp ảnh với cán bộ nhân viên và bà con Kim Liên quê Bác…Lật lại những dòng bút tích của Đại tướng trong 3 lần Đại tướng về thăm quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng ta thật sự xúc động.Năm 1990, Đại tướng viết : “Đến thăm quê Bác nhân kỷ niệm 100 ngày sinh của Bác, rất xúc động và nhớ Bác vô cùng. Năm 1999, trong lần về thăm quê hương Hồ Chủ tịch, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã viết tương đối dài, thể hiện khá rõ tình cảm và nỗi niềm của mình : “Bác ra đi thấm thoắt đã 30 năm, để lại vô vàn tình thương yêu nhớ tiếc của quân dân cả nước. Hôm nay, đến thắp nén hương dâng Bác, lòng tôi bồi hồi xúc động, nhớ Bác vô cùng. Cảm thấy Bác như vẫn còn đó… Nhớ Bác vô cùng !”

Sâu sắc với Thanh Chương quê vợ

Mỗi lần về thăm quê vợ, ông đều ân cần thăm hỏi bà con lối xóm, dặn dò mỗi người phải biết vươn lên làm ăn, phát huy lợi thế của địa phương. Nhiều bậc cao niên ở xóm Xuân Ngọc, xã Thanh Xuân – Thanh Chương vẫn còn nhớ như in hình ảnh vị Đại tướng - người con rể hiếu thảo của làng trò chuyện thân mật, sẻ chia với bà con chòm xóm về cái khổ, nỗi khổ của người nông dân khi gặp mùa màng thất bát thì phải làm sao để vượt qua, lúc thiếu cơm, lâm bệnh thì làm cách nào ? Cùng bà con trăn trở tìm cách làm ăn trên vùng sườn đồi xã Thanh Xuân, vị tướng lừng danh trong trận mạc bằng lời khuyên của mình đã giúp nhiều nông dân quê vợ tìm ra được lối thoát nghèo bằng cách tận dụng địa hình đồi dốc khô cằn, chỉ có cỏ cây để trồng mít, nuôi dê. Ở Thanh Chương , gần như trong mọi gia đình đều trồng mít. Không chỉ tạo ra đặc sản nhút – đặc sản của xứ Nghệ, cây mít còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người dân địa phương. Thân cây mít thuộc loại gỗ quý, dùng để làm nhà, đóng giường, tủ, bàn thờ. Lá mít, sau khi rụng xuống phơi khô làm củi đun nấu hàng ngày. Đến nay, trồng mít và nuôi dê vẫn đang là hướng thoát nghèo hiệu quả ở nhiều vùng đồi của huyện Thanh Chương. 

Lần về thăm nhân dân tỉnh Nghệ An cuối cùng của Đại tướng là năm 2004. Chiều ngày 11/9/2004, Quảng trường Hồ Chí Minh – thành phố Vinh được đón một vị khách đặc biệt đã nhiều năm được sống và làm việc bên cạnh Bác Hồ, người đang lưu giữ nhiều kỷ niệm xúc động sâu sắc về Bác Hồ.Từ trên xe bước xuống, Đại tướng đứng hồi lâu trước tượng đài Bác Hồ với gương mặt trầm tư, xúc động. Có lẽ ông đang hồi tưởng lại những kỷ niệm không thể nào quên trong những năm tháng được gần gũi bên Bác.

Trước khi rời Quảng trường Hồ Chí Minh, Đại tướng vào nhà khách và ghi vào sổ vàng lưu niệm. Ông viết: “Toàn Đảng và toàn dân Việt Nam đời đời ghi nhớ công ơn trời biển của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.”. Trước khi lên xe, Đại tướng còn dừng lại ngắm tượng đài Bác một lần nữa như cố kéo dài thời gian được gần Bác kính yêu.

Người dân xứ Nghệ lâu nay, ngoài sự tôn trọng, kính phục Đại tướng Võ Nguyên Giáp thì đó còn là sự yêu quý, mến thương của người con rể tài ba, trọng nghĩa, ân tình.Hàng năm, mỗi độ Tết đến Xuân về, trong những ngày lễ trọng đại của đất nước hay ngày sinh của Người, từ quê hương Nghệ An thường xuyên có nhiều đoàn “khách quê” ra thăm nhà riêng của Đại tướng ở 30 Hoàng Diệu – Hà Nội. Mỗi dịp như vậy, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đều dành nhiều thời gian và tình cảm đặc biệt người nhà quê vợ chu đáo.

Những ngày đầu tháng 10/2013, khi nhận hung tin tướng Giáp qua đời, cũng như đồng bào cả nước, người dân Nghệ An vô cùng đau xót, tiếc thương. Những dòng người tưởng như bất tận đổ về Khu di tích Kim Liên- Nam Đàn thắp nén tâm nhang lên anh linh Bác Hồ kính yêu, tưởng nhớ vị Đại tướng huyền thoại, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, người con yêu quý của quê hương Nghệ An.Những đoàn người rồng rắn nhau tưởng như vô tận từ xứ Nghệ vào Vũng chùa – đảo Yến để tiễn đưa người con rể thân thương về với đất mẹ Quảng Bình. Tại quê nhà xã Thanh Xuân - Thanh Chương, những lần khói hương tưởng viếng, hàng vạn người bà con quê vợ của Đại tướng cùng nhau ôn lại những kỷ niệm lần ông về thăm nhà ngoại…

Kỷ niệm 60 năm chiến thắng lịch sử Điện Biên phủ, chúng ta càng tưởng nhớ và ghi ơn Đại tướng Võ Nguyên Giáp- người học trò xuất sắc của Bác Hồ.Trong thời gian gần đây, hàng nghìn bài báo, hàng chục cuốn sách trong và ngoài nước đã hết lời ca ngợi cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng. Điều đó cho thấy, ông đã trở thành một giá trị của nhân loại, một con người của lịch sử. Và sự đánh giá đúng nhất là tình cảm của nhân dân khắp mọi miền của Tổ quốc trong những tiếc thương vô hạn, trong những thái độ tích cực rồi đây trong cuộc sống.Hồ Chí Minh và Võ Nguyên Giáp là những người sáng tạo lịch sử, là những người được nhân dân coi là của mình, tiêu biểu cho mình, được thờ phụng lâu dài và bất tử trong lòng dân tộc.

Cả cuộc đời 103 tuổi cống hiến hết thảy cho dân tộc, cho nhân dân với những hành động, những quyết định sáng suốt, độc đáo mang tầm lịch sử, với một cuộc sống bình dị, liêm khiết đầy tình yêu thương con người trong đời thường…đã làm nên “thương hiệu” Võ Nguyên Giáp. Ông không chỉ nổi tiếng trong một thế giới đa chiều, đa cực, phức tạp mà còn đi thẳm sâu vào lòng người, trở thành một đại lượng niềm tin bất biến không chỉ của người dân đất Việt mà của cả những ai yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới. Đại lượng niềm tin ấy sẽ còn sống mãi như tên tuổi của Ông – Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
 
----------------------------

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Ban quản lý lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh:  “ Hồ Chí Minh sống mãi với dân tộc Việt Nam và bầu bạn quốc tế”, Nxb Quân đội nhân dân, 2001.
2.Cecil B.Currey. “Chiến thằng bằng mọi giá – Thiên tài quân sự Việt Nam : Đại tướng Võ Nguyên Giáp”, Nxb Thế giới, 2013.
3. “Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp – Đại tướng của nhân dân, Đại tướng của hòa bình”, Nxb Lao động, 2009.
4. Các bút tích của Đại tướng Võ Nguyên Giáp được lưu giữ tại Khu di tích Kim Liên – Nam Đàn, Nghệ An.
5. Phạm Hồng Cư. “Đại tướng Võ Nguyên Giáp thời trẻ”, Nxb Thanh niên, 2004.
 
Trần Hồng Hạnh
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: