HOTLINE: 0904 89 4444

Nhìn lại công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản ở Nghệ An
Nghệ An là một vùng đất có bề dày lịch sử, văn hóa và giàu truyền thống cách mạng. Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, trên mảnh đất Nghệ An đã tích lũy được một kho tàng di sản văn hóa vô cùng phong phú, đa dạng với gần gần 1.700 di tích, trong đó có hơn 125 di tích cấp quốc gia, 104 di tích cấp tỉnh. Việc bảo tồn và phát huy kho tàng di tích lịch sử, văn hóa này trong thời gian qua đã đạt được những kết quả quan trọng nhưng cũng còn nhiều điều cần suy ngẫm…
23:57 12-08-2017


Đình Võ Liệt, di tích lịch sử Quốc gia nhạt nhòa cùng thời gian 



Xuống cấp trầm trọng nhưng vẫn chưa có giải pháp để trùng tu, bảo tồn

Trả di tích về với người dân

Nhận thức sâu sắc giá trị của kho tàng di sản văn hóa truyền thống, trong quá trình đổi mới, tỉnh Nghệ An đặc biệt quan tâm công tác bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa. Ngày 29.1.2003, UBND tỉnh Nghệ An ra Nghị quyết số 24 – NQ/UBND về việc ban hành quy chế quản lý, bảo vệ, sử dụng di tích lịch sử, văn hóa, danh thắng trên địa bàn. Tiếp đến, Đại hội Đảng bộ tỉnh Nghệ An mới đây nhất cũng đã xác định hai mục tiêu cơ bản của công tác này là bảo tồn văn hóa xứ Nghệ, chống xuống cấp một số di tích quan trọng; bước đầu có kế hoạch bảo tồn, nâng cấp, trùng tu các di tích lịch sử, văn hóa gắn với phát triển du lịch của tỉnh. Cùng với đó là chủ trương: “Đẩy mạnh xã hội hóa và tăng cường đầu tư xây dựng, bảo tồn, tôn tạo các công trình văn hóa, di tích lịch sử, tâm linh gắn với các lễ hội truyền thống”.

Tiếp đó, UBND tỉnh đã có quyết định phân cấp quản lý di tích, danh thắng trên địa bàn tỉnh. Trong đó nêu rõ: Cấp tỉnh quản lý 17 di tích; các huyện, thành phố, thị xã 239 di tích; các xã, phường thị trấn quản lý 1.139 di tích/1.395 di tích toàn tỉnh. Như vậy, di tích đã được trả về với người dân…

Thực hiện chủ trương của Đảng bộ, các cấp, các ngành đã đầu tư bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa. Trước tiên, ngành Văn hóa tỉnh Nghệ An đã nỗ lực trong quản lý, hướng dẫn, tuyên truyền, vận dộng toàn dân tham gia bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa của quê hương. Ngành văn hóa cũng đã tham mưu xây dựng các quy hoạch, kế hoạch phát triển văn hóa…

Hơn nữa, nhiều địa phương như: Yên Thành, Quỳnh Lưu, Thanh Chương, Nghi Lộc, Diễn Châu… đều có kế hoạch đầu tư kinh phí nhằm bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích, danh thắng trên địa bàn lên đến hàng tỷ đồng. Tiêu biểu nhất là Thanh Chương – huyện đầu tiên của tỉnh trực tiếp tham mưu đưa cơ chế, chính sách hỗ trợ xuống cấp di tích vào Nghị quyết HĐND huyện bắt đầu từ năm 2005. Và đây cũng là một trong những huyện làm tốt nhất công tác xã hội hóa trùng tu tôn tạo di tích.
 


Đền Rậm Hưng Nhân (Hưng Nguyên) xuống cấp nghiêm trọng, người dân chẳng biết kêu ai



Đình Hoành Sơn ở Khánh Sơn, Nam Đàn cũng đồng cảnh ngộ

Có sự chuyển biến tích cực

Trước những định hướng đúng đắn, công tác bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa của tỉnh Nghệ An đã có nhiều khởi sắc: Trước nhất, có thể nhận thấy công tác bảo tồn các giá trị văn hóa vật thể đạt kết quả. Việc xây dựng hồ sơ, xếp hạng di tích được đẩy nhanh. Hệ thống các di tích, danh thắng trong tỉnh là những địa chỉ du lịch văn hóa, lịch sử, tâm linh hấp dẫn. Hàng năm đón tiếp hàng vạn lượt khách trong và ngoài nước đến tham quan, nghiên cứu, sinh hoạt văn hóa tâm linh. Các di tích cách mạng và lưu niệm danh nhân được tôn tạo, bảo tồn. Tiêu biểu là các di tích gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Kim Liên, danh nhân Phân Bội Châu ở Nam Đàn, Lê Hồng Phong ở Hưng Nguyên, Phan Đăng Lưu ở Yên Thành…

Bên cạnh đó, năng lực bảo tồn và phát huy di sản của tỉnh ngày càng được nâng cao. Nhiều di tích được đầu tư lớn để tu bổ, tôn tạo như: di tích Đền Cờn (Quỳnh Phương, Hoàng Mai), di tích chùa Cổ Am (Diễn Minh, Diễn Châu), di tích Đền Diên Cờ (Nghi Trường, Nghi Lộc), Đền Ông Hoàng Mười (Nghi Lộc)…

Công tác bảo tồn các giá trị văn hóa phi vật thể có sự chuyển biến tích cực. Nhiều lễ hội truyền thống gắn với di tích, danh thắng được phục hồi: lễ hội đền Cờn, đền Quả Sơn, đền Bạch Mã, lễ hội sông nước Cửa Lò… Nhiều làng nghề truyền thống được phục hồi. Các giá trị di sản văn nghệ dân gian, các làn điệu dân ca… được sưu tầm, phục dựng…

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa ở tỉnh vẫn còn nhiều bất cập so với tiềm năng và công cuộc đổi mới. Nhiều loại di sản văn hóa phi vật thể, nhất là của đồng bào miền núi, dân tộc thiểu số đang có nguy cơ mai một, thất truyền. Sự xuống cấp của các di tích vẫn đang ở mức báo động nhưng vẫn chưa được trùng tu, tôn tạo hoặc bị hư hỏng nặng sau khi mới trùng tu như: đền Rậm (Hưng Nguyên, Nghệ An), đình Võ Liệt (Thanh Chương), đình Hoành Sơn (Khánh Sơn, Nam Đàn)… Việc phát huy các giá trị lễ hội truyền thống còn nhiều hạn chế. Tình trạng lấn chiếm, vi phạm di tích, danh thắng chưa được khắc phục triệt để: họp chợ trên di chỉ khảo cổ Cồn Điệp Quỳnh Vân, lấn chiếm bán hàng trước đền Hồng Sơn (TP Vinh)… Hiện tượng xây dựng trái phép, tu bổ sai nguyên tắc làm biến dạng di tích vẫn tồn tại. Vấn nạn đào tìm cổ vật, trộm cắp vật thể di sản vẫn còn. Công tác quảng bá hình ảnh di sản và gắn di sản với hoạt động du lịch còn hạn chế…
 


Một minh chứng của hiệu quả công tác xã hội hóa trùng tu, tôn tạo di tích (Chùa Cổ Am - Diễn Minh, Diễn Châu)

Xã hội hóa bảo tồn, tôn tạo di tích gắn với phát triển du lịch

Trao đổi với phóng viên Phuongnamplus.vn, lãnh đạo Phòng Di sản  - Sở Văn hóa, Thể Thao Nghệ An cho biết: để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa ngày càng tốt hơn, thời gian tới ngành tiếp tục đẩy mạnh công tác truyên truyền Luật Di sản văn hóa. Tập trung hoàn chỉnh đề án “Bảo tồn, khai tác, phát huy di sản văn hóa xứ Nghệ”. Xây dựng quy hoạch vùng di tích văn hóa theo các tuyến: 1- Thành phố Vinh; 2- Vinh - Nam Đàn - Thanh Chương, 3- Vinh - Cửa Lò, 4-Vinh - Quỳnh Lưu và các vùng văn hóa đường 48,5 - Vinh - Yên Thành - Đô Lương và tuyến đường 7. Bên cạnh đó, các địa phương cần tập trung nhiều di sản quý hiếm để xây dựng đề án bảo tồn một cách cụ thể, cứ 5 năm 1 lần tiến hành kiểm kê để nắm rõ thực trạng di sản.

Bên cạnh đó, trước thực trạng trên, tỉnh Nghệ An đã xây dựng quy hoạch di tích định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, sẽ quy hoạch toàn diện các phân vùng di sản trên địa bàn tỉnh. Trong đó, di tích văn hóa, lịch sử, danh lam thắng cảnh là yếu tố cốt lõi hình thành các sản phẩm du lịch, hàng hóa, tạo nguồn thu, thay đổi vị thế và động lực phát triển, trút bỏ gánh nặng cho ngân sách địa phương.

Có một nghịch lý là tại sao hệ thống di tích - danh thắng trên địa bàn tỉnh đồ sộ đầy tiềm năng, lại rất thuận lợi để hút khách du lịch nhưng vẫn chưa làm được. Du khách khi đến Nghệ An chỉ biết nghỉ ở Cửa Lò 2 - 3 ngày, về quê Bác tham quan thì chưa biết kết hợp để quảng bá, giới thiệu cho du khách biết ở Nghệ An còn rất nhiều di tích, danh thắng hấp dẫn khác để thu hút họ đến tham quan? 

Thiết nghĩ, tỉnh Nghệ An cần có kế hoạch cụ thể để phát huy. Trước mắt, tỉnh nên phối hợi với các Công ty lữ hành trên địa bàn thành phố, và phát huy hơn nữa sự liên kết giữa các vùng Vinh – Cửa Lò – Nam Đàn để phát huy điểm đến. Còn đối với những di tích bị xuống cấp, tỉnh cần xác định di tích nào cần trùng tu trước, di tích nào tôn tạo sau, tránh dàn trải, nhỏ giọt, và hơn hết là phát huy công tác xã hội hóa. Các địa phương có hệ thống di tích cũng cần phải quyết liệt, trăn trở vào cuộc để bảo tồn, phát huy giá trị di tích.

Di sản văn hóa, bản sắc văn hóa chính là sức mạnh nội sinh tiềm tàng, thúc đẩy sự phát triển bền vững của địa bàn tỉnh nói riêng, của dân tộc nói chung. Bảo tồn di sản văn hóa, do vậy, không chỉ là nghĩa vụ mà còn là quyền lợi thiết thực của mỗi người. Nắm vững quy luật, tìm ra phương thức, hoạch định chiến lược, giải quyết những vấn đề đang nổi cộm, có hệ thống giải pháp, biện pháp cụ thể, hiệu quả… chính là những điều kiện cần và đủ để công tác, bảo tồn, phát huy di sản văn hóa có được bước phát triển mới mang tầm vĩ mô.
 
Minh Thụ
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: