HOTLINE: 0904 89 4444

Nghệ nhân giữ hồn bài chòi
“Năm nay tôi đã 66 tuổi, rất muốn ở nhà chăm sóc cho mẹ già, chỉ đi xa khi tham gia hoạt động bài chòi cổ. Tuy nhiên, cuộc sống khó khăn nên đành phải tiếp tục lên đường đi mua bán nhôm nhựa thôi chứ biết làm sao”, nghệ nhân Minh Đức (tên thật Nguyễn Thị Đức, ở thôn Mỹ Hưng 2, xã Cát Hưng, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định) cho biết.
15:59 19-10-2017
Tôi gặp nghệ nhân Minh Đức trong một đêm hô bài chòi ở TP Quy Nhơn (Bình Định). Bà bảo, trong mấy năm qua, Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Thể thao TP Quy Nhơn tạo điều kiện để bà làm hiệu trong hội đánh bài chòi cổ thường xuyên vào dịp cuối tuần, để có được ít tiền trang trải cuộc sống. Tuy nhiên, nghề chính mưu sinh của bà vẫn là đi mua bán nhôm nhựa, có khi lầm lũi một mình ở tận Tây Nguyên, TP Hồ Chí Minh. 
 


Nghệ nhân Minh Đức hô bài chòi cùng với bạn

“Mắc đủ thứ bệnh khớp, cột sống... nên đi mua nhôm nhựa cả ngày về, tối nằm đau nhức thấu xương không ngủ được. Cách đây gần 1 năm, tôi đang dắt xe đạp đi ngoài đường mua nhôm nhựa ở TP Hồ Chí Minh, thì xui rủi lại bị xe máy tông gãy tay phải vào bệnh viện. Sau đó mấy ngày thì có lớp tập huấn về nghệ thuật bài chòi cổ Bình Định do Trung tâm Văn hóa tỉnh Khánh Hòa tổ chức mời tôi đến dạy ở TP Nha Trang. Tôi liền tháo băng tay trước khi đi để khỏi dị với học trò, nhưng các em thấy tay cô sưng to, bầm tím, hỏi thăm biết chuyện đã rất xúc động đưa tôi đi khám”, nghệ nhân Minh Đức tâm sự.

Theo tìm hiểu, bà Đức sinh ra trên miền đất võ trời văn giàu truyền thống bài chòi và hát bội. Chính ông ngoại và mẹ đã dạy cho bà biết hát những điệu bài chòi khi còn thơ trẻ. Thấm đẫm những làn điệu từ khi lọt lòng mẹ, tuổi thơ của bà đi qua trong những gánh hát nghiệp dư rong ruổi trên những miền quê. Bà cho biết: “Vùng quê tôi ở quanh năm nghèo khó trong cuộc mưu sinh, không gian dành cho bài chòi, hát bội ngày càng hẹp dần, nhiều gánh hát tan rã. Lớp trẻ ít mặn mà với các loại hình nghệ thuật dân gian này. Họ nghe bài chòi thấy lạ lẫm, hờ hững, ngoảnh mặt. Người hát bài chòi cũng dần thất nghiệp”.

Rồi những gánh hát bài chòi cũng tan rã, giọng hô bài chòi của bà Đức tạm tắt trong thời buổi khó khăn. Nhiều đời hát bài chòi, gia đình bà say mê, sống hết mình với loại hình nghệ thuật này nhưng những oan nghiệt và nghèo khổ đã đẩy bà xuống tận sâu trong vũng nghèo. “Một thời gian dài những gánh hát dần tan rã. Cái đói, cái nghèo cứ bủa vây gia đình tôi. Có những lần bữa ăn của cả nhà chỉ là những củ khoai luộc, nhưng cũng chẳng được no. Nhiều đêm tôi cảm thấy khó chịu vì không được đi hát. Buồn quá nên tôi ở nhà hát chay cho hàng xóm xem. Hồi đó bà con thích lắm. Tôi cũng vui nữa”, bà Đức tâm sự.
 


Nghệ nhân Minh Đức.

Lớn lên, bà Đức lấy chồng sau đó lao vào cuộc sống cơm áo gạo tiền để nuôi các con. Và lưa thưa những lần đi diễn không đủ nuôi gia đình, bà rong ruổi đi bán vé số, chổi lông gà, mua ve chai. Rồi tai họa ập đến với gia đình, đó là chồng chết để lại cho bà 6 đứa con và mẹ già. Một lần nữa, bà bước ra đời thường với bao nỗi nhọc nhằn lớn hơn. Những con phố bà đi qua, mọi người nhìn bà lạ lẫm bởi bà biết cách hóa trang mình thành người lùi xùi để khán giả không nhận ra đó là cô đào xinh đẹp trong vở diễn mà họ vừa xem. 

Rồi năm 1992, bà tham gia Liên hoan bài chòi Bình Định lần thứ I và bà không ngờ giọng hát quê mùa của mình lại được trân trọng. Từ đó, bà được giao đảm nhiệm đào tạo lớp trẻ, đảm nhiệm vai đào chính trong các vở diễn. Trên sân khấu, bà là công chúa, là bà tiên được khán giả yêu mến. Từ đó, giọng của bà trở nên quý hiếm vì những thế hệ hô bài chòi cổ đã dần khuất bóng. “Có những lúc đang quảy gánh ve chai, nhận được điện gọi về tham dự, biểu diễn ở các hội thảo âm nhạc dân tộc, vậy là tôi quẳng gánh, bắt xe về ngay”, nghệ nhân Minh Đức cười hiền.

Theo tìm hiểu, bà Đức có nhiều con nhưng đều ở xa và hoàn cảnh khó khăn, nên chỉ có bà sống trong căn nhà nhỏ để lo cho mẹ chồng năm nay đã 88 tuổi và đau bệnh. Tâm huyết với bài chòi cổ, nên mỗi lần Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Định, Trung tâm Văn hóa tỉnh Bình Định, Trung tâm Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Thể thao TP Quy Nhơn có hoạt động, bà đều cố gắng sắp xếp, nhờ hàng xóm chăm sóc giúp mẹ già rồi bắt xe hơn 40 cây số đến Quy Nhơn tham gia. Sau những giờ phút có được niềm vui với những câu bài chòi cổ, bà lại trở về một mình vất vả mưu sinh.  
 
Ánh Hường - Minh Ngọc
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: