HOTLINE: 0904 89 4444

Ông Công của Làng nghề độc đáo ở xứ Huế (Bài 2)
Nhiều người khi nhìn vào cứ tưởng tranh làng Sình giản đơn vậy, vẽ thế nào chẳng được cần gì phải nâng tầm phát triển nó trở thành làng nghề truyền thống. Nhưng mấy ai biết được rằng ẩn đằng sau những bức tranh ấy là cả một hình thái nghệ thật từ chất liệu đến nội dung và đan xe cả sự nỗ lực, sáng tạo không ngừng nghỉ của nghệ nhân Kỳ Hữu Phước.
16:19 24-11-2017


Nghệ nhân Kỳ Hữu Phước đang khắc bản gỗ.

>> Người tìm “hồn” cho Làng nghề độc đáo ở xứ Huế

Đi chăn trâu vô tình phát hiện bí quyết


Trước đây, gia đình ông từ đã theo nghề làm tranh, trải đến thế hệ của ông cũng đã được 9 đời. Nếu xét tỉ mỉ cũng đã hơn 600 năm, đây được xem là một trong những nghề có niên đại cổ nhất ở đất Phú Xuân xưa. Những năm tuổi thơ, ông Phước phải lặn lội chăn trâu kiếm tiền trang trải cuộc sống. Ngày ngày chứng kiến ông và cha làm tranh ông cũng ngắm nhìn từng bước học nghề. Một hôm trong lúc đi chăn trâu, ông bất chợt nhặt được một chiếc rễ rứa, theo quán tính ông cầm lên chơi đùa và chẳng để ý gì đến sự đặc biệt của nó. Mãi sau khi nhìn thấy những cây cọ tô màu ở nhà làm bằng tre nhanh hỏng và việc lên màu đôi lúc không được đảm bảo, ngay lúc đó ông chợt nhớ đến chiếc rễ rứa mà ông nhặt được khi đi chăn trâu, ông đánh tơi nó ra, sau đó vuốt theo ý mình, rồi thử tô màu lên tranh thì nhận thấy nét màu rất đều và trơn rất đẹp. Từ đó ông quyết định sử dụng “bí quyết” ấy để làm dụng cụ vẽ tranh. Điều đặc biệt đó là mỗi cây cọ làm từ rễ rứa rất bền, đến nay một số cây cọ của ông Phước được ông cất giữ đã có thâm niên hơn 60 năm.

Thực chất vẽ tranh làng Sình không khó như bao người vẫn tưởng, chỉ duy nhất việc tìm màu để vẽ tranh mới đòi hỏi sự nhọc công và tính kiên trì của người thợ. Màu tranh phải được làm bằng màu tự nhiên, được chiết xuất từ các loại cây khác nhau, mỗi cây đều được tìm ở những địa điểm, khu vực khác nhau.

Theo lời kể của ông Phước, nhìn chung tranh làng sinh chỉ có vài màu chủ đạo, tuy nhiên đi tìm chúng thực sự không dễ dàng. Ví như muốn chiết xuất ra màu đỏ thì tôi phải vào tận rừng sâu, lên tận đồi cao để tìm rễ cây Van từ đó bỏ vào nồi đất nấu hàng giờ liền mới lấy được màu đỏ tươi tự nhiên. Hay đối với màu xanh lục thì lại cực khổ hơn nữa, tôi phải đi đến tận các khe suối, ở đó có một cây Giành Giành, cây đó nở hoa chỉ vào những ngày đầu tháng tư âm lịch, phải canh đến khoảng thời gian đó mới tìm được loài hoa này để chiết xuất ra màu xanh lục. Còn đối với màu tím thì được chế từ hạt mồng tơi giã nhỏ, vắt thành nước phèn pha với phèn chua để giữ màu. Màu chàm làm từ lá cây tràm ngâm vôi cho rữa nát, đánh cho tơi và nổi bọt, rồi vớt lấy bọt đó lọc kỹ, cho nước vào và cô đặc lại.


Bên cạnh đó giấy vẽ phải được làm bằng giấy dó rất tinh xảo kết hợp với chất liệu hồ điệp được ông Phước lặn lội đến tận đầm cầu Hai tìm về. Sau đó, tranh bôi một lớp mỏng lên trên giấy từ đó giúp bám màu và làm màu không bị phai chính vì lẽ đó mà nhiều bức tranh vẫn còn được gìn giữ đến hàng chục năm.
 


Bản khắc gỗ chân dung cùng bản khắc thập nhị giáp.



Bút làm bằng rễ cây rứa có tuổi đời hơn 60 năm của nghệ nhân Kỳ Hữu Phước. Chính những cây bút này đã giúp ông vẽ nên những tác phẩm để đời.

Ông “Công” của làng

Từ những chất liệu màu khai thác, vận dụng được từ thảm thực vật trong tự nhiên. Ông Phước còn chú trọng khắc những bản khắc về những mẫu hình nhân thế mạng khác nhau bên cạnh đó là những con vật trong thập nhị giáp để làm tăng tính đa dạng cũng như đáp ứng được nhu cầu của khách mua tranh. 

Hiện nay tranh của ông bao gồm 3 mảng đề tài chính, đó là tranh hình nhân thế mạng, tranh động vật và tranh sinh hoạt. Ngoài 2 mảng tranh đầu tiên được khắc bằng khuôn mẫu rồi in bằng mực tàu thì tranh sinh hoạt hiện nay được ông chú trọng đầu tư nhất. Tranh sinh hoạt vốn phác họa đời sống sinh hoạt của người dân quê chân lắm tay bùn với chủ đạo là hình ảnh bông lúa và con trâu. Bên cạnh đó, ông còn sáng tạo nhiều chủ đề tranh khác nhau như phụ nữ, trẻ em, vật làng... Tất cả đều dựa trên nền tảng truyền thống đặc trưng của tranh làng Sinh đó là màu sắc và chất liệu giấy. Những tác phẩm tranh sinh hoạt của ông phần nhiều đều được giới mỹ thuật và giới nghiên cứu đánh giá rất cao về tính sáng tạo trong tạo hình cũng như trong việc phác họa yếu tố tín ngưỡng tâm linh, đặc trưng của vùng miền xứ Huế.

Trải qua hơn 10 năm đầu tư tâm huyết phát triển nghề vẽ tranh Làng sình, ông Phước đã được nhà nước, chính quyền địa phương trao tặng nhiều Bằng khen cũng như ghi nhận những đóng góp tiên phong của ông trong việc gây dựng lại một làng nghề cổ hàng trăm năm tuổi ở Huế.

Chính ông Phước cũng thắn thắn chia sẻ: “Tôi thực chất làm cái nghề này không phải vì bản thân, mà là vì cha ông tôi 9 đời truyền nghề đến nay, tôi không muốn đến đời tôi lại thất truyền. Cùng với đó, việc dân làng đều tâm huyết và tin yêu với nghề làm tôi cảm thấy hạnh phúc, bất cứ khi nào người dân muốn tôi chỉ dạy làm nghề tôi đều sẵn sàng chỉ dạy mà không giấu diếm bất kỳ điều gì”.

Chính vì lẽ đó, những bô lão có thâm niên trong làng Sình đều trìu mến gọi ông Phước là ông “Công” tức là những người có công phát triển, xây dựng đóng góp công sức lơn cho làng. Ông Phước cũng không khỏi sững sờ khi đựng các già làng gọi bằng cái tên ấy. Tuy nhiên, ông vẫn tâm niệm trong lòng, bản thân sẽ đóng góp tất cả sức lực cho làng nghề truyền thống cho đến ngày nhắm mắt xuôi tay.
 
Xuân Trường - Bảo Trung
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: