HOTLINE: 0904 89 4444

Tế Tổ, nét đẹp độc đáo văn hóa thờ cúng tổ tiên ở xứ Thanh
(Phương Nam Plus) - Khoảng ngày 15 tháng 1 âm lịch trở đi, nhiều dòng họ tại xã Hải Hà, huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa tổ chức lễ Tổ, hay tế Tổ (còn gọi là giỗ Tổ, cúng Tổ, tế Họ, giỗ Họ). Đây là dịp để con cháu trong họ hồi hướng về ông bà tổ tiên đã có công sinh thành.
22:35 11-03-2018
 
Chủ tế họ Vũ (áo dài đỏ) đang thực hiện nghi lễ tế Yết vào buổi tối. Ông Giỏi - người xướng văn mặc áo dài xanh tím than, đang đọc xướng văn

Xã Hải Hà, huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa là xã ven biển. Cuộc sống mưu sinh chủ yếu dựa vào biển. Không biết sự có mặt của ngư dân trên địa bàn có từ khi nào, nhưng văn hóa làng chài ở đây đã cho thấy sự tồn tại lâu đời, tạo thành “gốc rễ” bám chặt trong đời sống tâm linh của người dân xứ biển.
 
Công cuộc mưu sinh không gì khác bằng cách chài lưới, cùng với đó là các nghề truyền thống trên bãi biển và gần biển. Nhiều công việc đã ăn sâu vào máu, như nghề cào ngao, đẩy xúc, kéo lưới rồng... Không ai bảo ai, không ai hỏi ai, chỉ cần nhìn ngư cụ là người ta biết người kia chuẩn bị đi làm gì.
 
Tại xứ biển này, ngoài các lễ liên quan đến biển như cúng biển, cúng thuyền, thi bơi, cúng Ông Cá, cũng Bà Cá, còn có tục tế Tổ. Ở bài viết này, xin được nói qua về nét độc đáo trong văn hóa thờ cúng tổ tiên của ngư dân Hải Hà. Ngoài việc cúng giỗ người đã khuất theo ngày mất, thì ngư dân đã chọn một ngày trong tháng giêng âm lịch để làm lễ Tổ.
 
Khảo sát nhiều dòng họ, như họ Vũ, họ Nguyễn, họ Trần, họ Đổng, họ Đào, họ Mai... trên địa bàn, thấy đa số các dòng họ chọn một ngày sau ngày rằm cho đến hết tháng giêng để tổ chức. Như dòng họ Vũ năm nay, chọn ngày 18 để làm ngày tế Tổ. Theo đó, từ đầu năm sau tết, đại diện anh em, con cháu trong họ sẽ tập trung ở nhà trưởng họ (còn gọi là trưởng tộc) để họp, bàn về ngày giỗ Tổ. Năm nào, không may trong họ có người mất, thì không tế Đại mà chỉ tế Suối. Tế Suối là tế không lớn như tế Đại, chỉ thành tâm làm lễ, khất Tổ tiên cho lần khác. Nhưng cũng tập trung đông đủ con cháu trong họ.  
 

Chủ tế đang thực hiện nghi lễ tế Đại vào buổi sáng hôm sau. Phía bên ngoài là người đánh trống phụ lễ. Bà Thuyết - người phụ lễ  mặc áo vàng, đánh chuông trong buổi tế Tổ.
 
Năm nay, ngày 18 là ngày lễ chính của họ Vũ Văn. Trước đó, tối ngày 17, con cháu đã tụ tập đông đủ để làm lễ tế Yết. Lễ này coi như lễ mời ông bà về trước hôm Tế Đại. Tế Đại diễn ra trang nghiêm, thành kính, chủ tế và các bồi tế, giúp lễ ăn mặc áo dài để thực hiện nghi lễ, con cháu trong họ thì ngồi chắp tay, vái lạy theo tiếng trống, tiếng chuông. Chủ tế là trưởng tộc, mặc áo dài, đi hài, và đội mũ khác mọi người.
 
Đầu tiên, chủ tế nghiêm trang vào soát đồ trên ban thờ, đi sang hai bên ban thờ, sau ra rửa tay thật sạch rồi vào thực hiện tiếp lễ. Có hai người nam phụ mặc áo xanh đứng ở hai bên ban thờ để thắp hương, một nữ mặc áo vàng phụ lễ ngồi sát ban thờ đánh chuông. Sau chủ tế có hai người áo xanh theo bái. Tiếng trống, tiếng chuông đánh xen vào, đánh theo nhịp tế. Con cháu cũng theo chủ tế mà vái. Cứ như thế cho hết buổi lễ.
 
Buổi lễ Tế Đại vào khoảng 9 giờ sáng hôm sau thì thực hiện lâu hơn, trong khoảng vài tiếng đồng hồ. Trong buổi tế Yết và tế Đại, người xướng văn là người rất quan trọng, phải có người xướng văn, chủ tế mới thực hiện được nghi lễ. Người xướng văn phải là người có học thức trong họ, ăn nói lưu loát. Khi làm lễ, người xướng văn cũng phải mặc áo dài. Sau buổi tế, tất cả con cháu trong họ thay nhau vào đứng trước ban thờ vái lạy tổ tiên.
 
Theo ông Vũ Văn Tiện – Trường tộc dòng họ Vũ Văn, thì tục tế Tổ trên địa bàn xã Hải Hà đã có từ lâu đời, ông không nhớ có từ khi nào. Từ khi sinh ra, lớn lên, ông đã chứng kiến tục tế Tổ từ nhiều dòng họ, và trong họ mình. Là trưởng tộc, nên khi còn trẻ, ông đã chịu khó học hỏi người đi trước trong các nghi thức tế Tổ. Ông Tiện cho biết, trưởng tộc phải là người sống có đức độ để làm gương cho cả họ.
 
Năm nay, ông Tiện gần 80 tuổi, nhưng được sức khỏe, mặc dù lễ tế tốn thời gian, cần sức khỏe, nhưng ông vẫn cáng đáng được. Ý nghĩa của ngày tế Tổ nhằm nhắc nhớ con cháu trong họ nhớ về tổ tiên để sống tốt hơn, sống sao không phụ lòng những người đã sinh thành ra mình, từ đây để phấn đấu chăm chỉ làm việc, sống có đức, giúp mình, giúp đời, qua đó giúp cho xã hội, quê hương, đất nước ngày một phát triển hơn. Tế Tổ cũng là ngày anh em, con cháu trong họ gặp mặt sau một năm bận bịu công việc. Ông mong tục tế Tổ cứ thế được kế cận từ đời này qua đời khác, vì đây là tục lệ đẹp, đậm chất văn hóa Việt Nam, không phải ở đâu cũng có.
 
Vũ Đoàn
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: