HOTLINE: 0904 89 4444

Di sản nhà cổ Phú Yên cần được bảo tồn và phục dựng
(Phương Nam Plus) - Trải qua lịch sử hơn 400 năm, nhà cổ ở Phú Yên được gọi là nhà mái lá (miền Bắc gọi là nhà rường, Quảng Ngãi gọi là nhà đắp, Quảng Trị gọi là nhà mái xông…).
15:35 20-06-2018
Trải qua lịch sử hơn 400 năm, nhà cổ ở Phú Yên được gọi là nhà mái lá (miền Bắc gọi là nhà rường, Quảng Ngãi gọi là nhà đắp, Quảng Trị gọi là nhà mái xông…).

 
Nghệ nhân mỹ nghệ gỗ Đặng Đức Nghĩa (phải) và nhà nghiên cứu sử học Phan Thanh Bình (Hội Sử học Phú Yên) bên bức phù điêu ngôi nhà cổ thuần Việt đã và đang phục dựng. Ảnh: Dương Thanh Xuân.
 
Phú Yên hiện nay còn một số nhà cổ (mái lá) khá nguyên vẹn ở thị xã Sông Cầu (vốn là tỉnh lỵ trước năm 1945) gồm nhà ông Nguyễn Thanh Tâm (xóm Quán, thôn Thạch Khê, xã Xuân Lộc, ngay dưới chân đèo Cù Mông), chủ nhân trước đó là ông Nguyễn Định Lung – cửu phẩm văn giai thời vua Thành Thái, nhà ông Phùng Quang Duyên (thôn Chánh Lộc, xã Xuân Lộc, thị xã Sông Cầu), nhà cụ Trần Hiệp (thôn Bình Thạnh, xã Xuân Bình); nhà ông Phạm Chí Tường (thôn Chánh Nam, xã Xuân Thọ 1). Trong một chuyến khảo sát nhà cổ ở Phú Yên, nhà báo Lê Biết, Đài PT - TH Phú Yên đã từng cảm thán cảnh báo rằng: Nhà cổ Phú Yên bị liệt vào nhà “tạm”, nhà cổ mái lá sắp “tuyệt chủng”.

Nhà cổ (nhà mái lá) Phú Yên thuộc loại kiến trúc đặc biệt, rường cột của ngôi nhà là tinh hoa nghệ thuật chạm khắc tinh xảo của người xưa.

Nhà nghiên cứu kiến trúc cổ Nguyễn Thượng Hỷ đã từng đề xuất giải pháp bảo tồn, khôi phục nguyên trạng nhà cổ (nhà mái lá) để giữ gìn di sản kiến trúc cổ tinh xảo, độc đáo của ông cha, tạo những điểm nhấn để thu hút du khách, níu chân du khách, nhất là hiệu ứng xã hội khi có rất nhiều tour du lịch để về Phú Yên – xứ sở “Hoa vàng trên cỏ xanh”.

Tiến sĩ Trần Đức Anh Sơn – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội miền Trung, người nặng lòng với những di sản kiến trúc cổ, đánh giá rất cao giá trị văn hóa – lịch sử của các ngôi nhà cổ Phú Yên.

Theo ông, điều cần thiết nhất là giữ nguyên bản ngôi nhà, tôn tạo không gian xung quanh, sạch, đẹp, rộng thoáng để những ngôi nhà này trở thành những điểm đến của du khách.

Bên cạnh những ngôi nhà nguyên gốc, ông cũng hoan nghênh những ngôi nhà cổ phục dựng từ nguyên mẫu phục vụ cho thú vui tao nhã của gia chủ, kể cả các hoạt động khai thác giá trị nhà cổ để phục vụ các hoạt động kinh doanh mang tính văn hóa cao.


 
Một trong những ngôi nhà ở thôn 5, thị trấn Hòa Vinh với mái ngói âm dương, kết cấu vững chắc - ảnh: Dương Thanh Xuân.

Ở Phú Yên hiện có nhiều nhà cổ phục dựng đẹp ở TP Tuy Hòa của anh Huỳnh Tấn Lực (đường Hải Dương, xã Bình Ngọc), chủ quá cà phê KT (trong khuôn viên quán cà phê ở đường Hùng Vương), nhà hàng Đông Quảng (ven đại lộ Hùng Vương) đậm dấu ấn kiến trúc cổ Phú Yên cùng ngôi nhà cổ bằng gỗ liền kề đậm chất thuần Việt. Quán cà phê “Quảng Đức xưa” ở thị trấn Chí Thạnh cũng lưu giữ những nét tinh hoa của nhà cổ Phú Yên một thời thủ phủ đặt ở Tuy An. Đặc biệt ngôi nhà cổ Tuy Hòa Xưa, 227 đại lộ Hùng Vương, TP Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên) là một điểm nhấn độc đáo về nghệ thuật kiến trúc cổ thuần Việt – nơi gặp gỡ lý tưởng của tuổi trẻ TP Tuy Hòa và du khách.

Chủ nhân Tuy Hòa Xưa đã phục dựng một ngôi nhà cổ từ nguyên mẫu tinh túy nhà mái lá xưa ở Phú Yên và Nam Trung bộ, tôn tạo không gian xanh, tạo một điểm đến đầy hấp dẫn của thành phố biển Tuy Hòa.

Tuy Hòa Xưa hội tụ đầy đủ những nét chuẩn mực tinh hoa của nhà cổ Việt Nam, từ cổng vào (tam quan) cho đến quần thể kiến trúc tinh xảo bên trong.

Tuy Hòa Xưa tiêu biểu cho nghệ thuật kiến trúc cổ thuần Việt bằng chất liệu gỗ, là điểm nhấn đặc biệt, góp phần tỏa sáng đại lộ Hùng Vương đầy sức sống của thành phố biển Tuy Hòa, tạo điểm nhấn khác biệt để nâng niềm tự hào dân tộc, về nghệ thuật kiến trúc cổ thuần Việt, góp phần thu hút du khách, tạo điểm đến cho du khách, níu chân du khách về với vùng đất được mệnh danh “Xứ sở hoa vàng trên cỏ xanh”.

Về ngôi nhà này, điêu khắc gia Nguyễn Hà Sơn – người tạc tượng Lạc Long Quân – Âu Cơ trong khu du lịch Suối Tiên – là người con của quê hương Phú Yên đã và đang giúp tỉnh Phú Yên quy hoạch tượng đài Mậu Thân và nhiều công trình khác – đánh giá rất cao ngôi nhà cổ này với đầy đủ những nét chuẩn mực tinh hoa của nhà cổ Việt Nam, từ cổng vào cho đến những chi tiết tinh xảo bên trong.

Một người con của Phú Yên – nhạc sĩ, nhà báo Phan Bá Chức, người ký âm bài dân ca “Trách phận” nổi tiếng nhận xét rằng: “Lần nào về Tuy Hòa – Phú Yên, tôi cũng dành thời gian dạo quanh các khu phố. Nhìn sự đổi thay từng ngày trên quê hương, lòng tôi vô cùng phấn khích. Đường Hùng Vương có nhiều ngôi nhà đẹp. Có nhiều đoạn, tôi tưởng đó là khu phố Tây. Khoảng giữa đường Hùng Vương, cách khách sạn Lam Trà 2 chừng trăm thước lại có một ngôi nhà cổ bằng gỗ (phục dựng) được xây dựng với phong cách hoàn toàn thuần Việt đã làm tôi ngỡ ngàng và dừng chân trước ngôi nhà cổ này khá lâu để ngắm nghía. Ngôi nhà cổ bằng gỗ không chỉ là điểm nhấn đặc biệt cho con đường mà còn làm cho nét đẹp Tuy Hòa thêm sắc nét”.

Hiện nay (6/2018), chủ nhân Tuy Hòa Xưa - Nghệ nhân mỹ nghệ gỗ Đặng Đức Nghĩa đã và đang phục dựng một ngôi nhà cổ thuần Việt bằng chất liệu gỗ đã tâm huyết ấp ủ và chuẩn bị trong 10 năm, có quy mô lớn gấp nhiều lần Tuy Hòa Xưa, chạm khắc tinh xảo mỹ thuật với cổng Tam Quan cao 8,9m, 5 mái liên hoàn, hội tụ đầy đủ những giá trị tinh hoa mỹ thuật, điêu khắc, kiến trúc cổ rất độc đáo của dân tộc. Nghệ nhân Đặng Đức Nghĩa đang nỗ lực tìm kiếm vị trí thích hợp để phục dựng ngôi nhà này nhằm phục vụ nhu cầu thưởng ngoạn của bà con địa phương và du khách về với xứ sở “hoa vàng trên cỏ xanh”.

Không để tinh hoa kiến trúc cổ thuần Việt phôi phai, cần phải bảo vệ, phục dựng, để biến những di sản vật thể này trở thành điểm tham quan trải nghiệm của du khách khi đến với Phú Yên. Nhà cổ Phú Yên phải được xem là vốn quý, là di sản mà cha ông để lại cho con cháu hôm nay, trách nhiệm bảo vệ tôn tạo và phát triển là của cả thế hệ hôm nay.


Phan Đại Dương
Theo baodulich.net.vn
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: