HOTLINE: 0904 89 4444

Đi tìm tích xưa đền Cồn Điệp
(Phương Nam Plus) - Đã có rất nhiều câu chuyện, những truyền thuyết về đền Cồn Điệp ở làng Hải Thanh, xã Nghi Tiến, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An được các cao niên trong làng kể lại. Tuy nhiên, những vết tích còn xót lại của đền lại còn quá ít, đền cần được phục dựng, được tôn tạo và được xếp hạng di tích là mong muốn lớn nhất của người dân nơi đây…
22:57 19-09-2019


Cổng vào đền Cồn Điệp (xã Nghi Tiến, Nghi Lộc) được người dân tự phục dựng

Làng Hải Thanh “lọt thỏm” giữa núi và sông. Trước mặt là biển, tựa vào những dãy núi còn đó những nét hoang sơ và nguyên thủy. Tôi tìm về làng khi mặt trời đã đứng bóng, phải nheo mắt lắm mới nhìn hết được đỉnh của những ngọn núi nơi này. Cái nắng cuối hạ vẫn cứ bỏng rát, vẫn cứ phảng phất từng đợt gió từ biển thổi vào.

Trên những bãi bồi xưa, dưới chân miền sơn cước người dân đã dựng nhà, khai khẩn đất đai sản xuất, sinh hoạt. Làng Hải Thanh tồn tại hàng trăm năm, ẩn trong làng là một cồn điệp không biết có tự bao giờ, sừng sững, còn đó những vết mòn của thời gian. 


Người ta lưu truyền rằng, xưa kia, tại làng Hải Thanh, còn nguyên sơ, biển vẫn động đậy, xô những con sóng lững thững vào làng. Thủa xưa là biển cả, địa hình bán sơn địa ven biển, thích hợp với nhuyễn thể sò điệp, về sau biển lùi, loài nhuyễn thể này chết do môi trường sống thay đổi hình thành các đồi sò điệp rải rác ở làng Hải Thanh và Hải Ngạn. 
 


Tư liệu về Cồn Điệp...

Cũng còn một tích xưa nữa về Cồn Điệp, do quá trình biển tiến và biển lùi từ rất lâu rồi, Cồn Điệp được dựng lên bởi một cơn sóng thần. Hàng vạn năm trước, lúc đấy muôn hình vạn trạng, có một cơn sóng thần ập đến, kéo theo rất nhiều sò Điệp, dạt vào làng Hải Thanh bây giờ, tạo thành một cái cồn. Cồn cao hàng trăm mét, rộng lớn, người dân thấy cá thể có vỏ trắng, chất thành một cái cồn cao, quen miệng nên gọi là Cồn Điệp. 

Đứng dưới chân Cồn Điệp, tôi được nghe người dân kể về tích xưa hình thành nên cồn. Mỗi một câu chuyện là một tích, vì thế mới thấy được sự li kì, bí ẩn, giá trị của Cồn Điệp. Những ánh nắng chiếu vào vỏ điệp, sáng lóa cả một vùng Hải Thanh. Trước, làng Hải Thanh là một con sông lớn, sau có một người đàn ông họ Hoàng vào làm nghề chài lưới, đánh bắt tôm cá và sinh sống. Như người dân kể lại, dưới chân đền hiện tại có một hòn đá ngày xưa Ngài dựng để neo đậu tàu thuyền, hiện hòn đá đó chìm sâu 4 đến 5 mét. Rồi một thời gian dài, Mẹ tam tòa xuống cứu nhân độ thế, thấy cồn Điệp là một nơi có thể dừng chân nên có ý muốn Ngài họ Hoàng nhượng lại cho mình. Thấy như vậy, nên Ngài đã nhường cho Mẹ tam tòa cứu nhân độ thế.

Từ đó đến năm 1954 đền bị phá hủy, và cho tận bây giờ, cồn Điệp chỉ còn lại những vết tích xưa. Trên cồn, để tưởng nhớ Ngài họ Hoàng và Mẹ tam tòa, dân dựng một cái miếu nhỏ để thờ. Dân quanh vùng gọi là đền Cồn Điệp. 
 


Và những gì còn sót lại

Theo sách “Đại Nam nhất thống chí”, đền thờ Đức Thánh Mẫu - Liễu Hạnh công chúa. Đền có hai tòa là tòa thượng và tòa hạ. Cổng ngoài xây hai cột nanh cao lớn, trên đỉnh cột đắp hai con nghê to lớn, dữ tợn chầu vào nhau. Đây là hình tượng thể hiện ý chí kiên cường của người dân Hải Thanh trong công cuộc chế ngự thiên nhiên, chống lại những thế lực áp bức, bất công trong xã hội. Hai phía cột nanh xây tường lửng, đắp hai con ngựa tung bờm phi nước đại. Cổng trong gọi là cửa Tam quan có ba cổng (giữa là cổng chính, hai bên là cổng phụ), được xây bằng gạch đá ong cuốn hình vòm. Tiếp đến là sân đền lát gạch rộng rãi, hai phía xây tường bao có nhà gà, chuẩn bị các đồ tế lễ như hương, hoa, rượu... Tiếp đến là hai tòa đền (trung điện và thượng điện). Kiến trúc của đền xây dựng theo kiểu tam oai cổ nghé, xây tường lợp ngói mũi hài, hai tòa liền mái nhau. Tòa ngoài gọi là hạ điện hay nhà ca vũ dùng làm nơi hát xướng, ca múa làm trò. Tòa trong là thượng điện, hai phía đắp hai ống phổng cao to, hai bên thờ tả tướng và hữu tướng, trước long ngai có hòm đựng sắc phong và ở hai phía dưới có trản thờ bày be, chén, hai bên là kiếm, dùi đồng, siêu đao. Trên các đường xà hạ đều được trạm trổ tinh vi hình long - ly - quy - phượng, bốn con vật tượng trưng cho uy quyền của chế độ phong kiến. 

Về làng Hải Thanh mới thấy được cái tình của người dân nơi đây. Cái mặn mòi của biển đã hun đúc cho những người vạn chài sự chất phác, chịu khó, nồng hậu. Tôi bước lên đền Cồn Điệp, từng bậc thang dốc đứng có vết hằn của bụi thời gian. Ai cũng sẽ nghĩ rằng, đền Cồn Điệp nguy nga, tráng lệ lắm. Tuy nhiên... dường như lịch sử đã bỏ quên, bỏ quên một nét văn hóa, bỏ quên những giá trị tinh thần mà tích xưa Cồn Điệp đem lại. Để bây giờ, giữa cồn chỉ là một cái nhà nhỏ, được người dân tự phục dựng năm 2014. Bao quanh là cây cối um tùm, nền thì vỏ điệp óng ánh không phai dấu. Từ cổng đi vào nhìn sang bên trái, những cột, kèo nằm im bất động trên cồn, được phủ bởi rong rêu, cành khô, lá khô không biết từ bao giờ. Trên nữa là một tấm bạt ni lông được che lên, tránh mưa bão, mối mọt. Không chỉ vậy, phía Đông của đền còn đó những phiến đá dùng để kê những cột kèo, lầm lì không thèm quay lại. Đây là một trong những hiện vật còn sót lại của đền Cồn Điệp “vang bóng một thời”. 
 




Dư luận đặt câu hỏi, đến thời điểm này UBND tỉnh Nghệ An, Sở Văn hóa - Thể thao Nghệ An vẫn chưa có động thái nào về việc phục dựng, tôn tạo hay xếp hạng di tích đối với đền Cồn Điệp?

Người dân thì mong muốn phục dựng, tôn tạo lại đền Cồn Điệp để đúng với giá trị của đền. Nhưng rồi sao? Ông Nguyễn Đình Dương - Phó Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Nghi Lộc cho hay: “Đền Cồn Điệp chưa có nghiên cứu gì, cũng chưa được xếp hạng di tích. Để xếp hạng thì chỉ có khoa học mới chứng minh được. Ông Dương mong muốn: “Các cơ quan chuyên môn tiến hành kiểm tra, khảo sát để bảo tồn, đánh giá đúng giá trị của di tích”. 

Đến thời điểm hiện tại, đền Cồn Điệp chỉ được đưa vào danh mục kiểm kê di tích chứ UBND tỉnh Nghệ An, Sở Văn hóa - Thể thao tỉnh Nghệ An vẫn chưa có động thái nào về việc phục dựng, tôn tạo hay xếp hạng di tích đối với đền Cồn Điệp?

Còn tiếp…
 
Nguyễn Diệu
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: