HOTLINE: 0904 89 4444

Hội đền ông Hoàng Mười và việc bảo tồn tục hát văn hầu đồng
(Phương Nam Plus) - Làng Xuân Am, thuộc xã Hưng Thịnh, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An, nằm bên cạnh dòng sông Mộc. Trước đây làng thuộc xã Âm Công, tổng Đô Yên, phủ Hưng Nguyên.
22:15 27-10-2019
Đây là nơi có trận đánh mai phục dưới lòng đất của quân Lê - Trịnh đối với quân Nguyễn ở Đàng Trong rất nổi tiếng vào nửa cuối thế kỷ XVII. Vì vậy mà vùng đất này có tên gọi là Âm Công, tức là từ dưới hố tấn công lên.

Làng Xuân Am là nơi có lăng và đền ông Hoàng Mười tọa lạc. Tên gọi cũ của đền là Mỏ Hạc Linh Từ, được xây dựng từ thế kỷ XVII. Đền ông Hoàng Mười không thuộc vào tốp “Tứ danh từ” của xứ Nghệ là: Nhất Cờn, Nhì Quả, Tam Bạch Mã, Tứ Chiêu Trưng. Nhưng đây lại là ngôi đền nổi tiếng linh thiêng vào loại bậc nhất của xứ Nghệ, hàng năm có cả hàng chục ngàn lượt du khách thập phương tới chiêm bái và vãn cảnh. 
 


Cổng chính đền ông Hoàng Mười

Đền thờ quan Hoàng Mười và nhiều vị thiên thần, nhân thần khác đã có công “hộ quốc tý dân, nẫm trứ linh ứng” (bảo hộ đất nước giúp đỡ che chở cho nhân dân và rất linh nghiệm). Vì thế trải qua các triều đại phong kiến, đền ông Hoàng Mười được ban 13 đạo sắc phong.

Đến nay, ông Hoàng Mười là ai vẫn còn là một điều thần bí đối với các nhà nghiên cứu lịch sử. Có người cho đó là hiện thân của Uy Minh Vương Lý Nhật Quang; có người lại bảo đó là tướng Lê Khôi; có ý kiến cho rằng đó là hiện thân của ông tổ dòng họ Nguyễn là thành hoàng làng Xuân Am… Còn dân gian thì lưu truyền rằng ông Hoàng Mười là con của Vua Cha Bát Hải Động Đình, vốn là thiên quan trên Đế Đình, thần tiên trong chốn Đào Nguyên. Theo lệnh thiên đình, ông giáng trần để giúp dân, giúp nước... Ở vùng Nghệ An, Hà Tĩnh cũng có nhiều đền thờ quan Hoàng Mười như ở đền Củi, huyện Nghi Xuân; đền thờ quan Hoàng Mười ở huyện Đức Thọ. Nhưng chỉ có đến thờ ông Hoàng Mười ở làng Xuân Am, là có lăng mộ của ngài và được nhận 13 đạo sắc phong của các vua thời kỳ Lê Trung Hưng, thời kỳ Tây Sơn và thời kỳ Nhà Nguyễn.
 


Du khách về dự lễ

Lễ hội của đền ông Hoàng Mười được hình thành từ khi nào đến nay vẫn chưa rõ. Nhưng từ xưa đến nay, hội đền ông Hoàng Mười là một hội lớn có sức thu hút du khách từ nhiều vùng miền đổ về. Hàng năm, cứ vào những ngày đầu tháng 10 âm lịch là công tác chuẩn bị cho ngày lễ chính đã rất nhộn nhịp. Đến ngày mồng 9 và mồng 10 tháng 10 âm lịch hàng năm là chính lễ.

Vì là một hội lớn trong vùng nên hội đền ông Hoàng Mười thường hội tụ các hình thức đua tài, thi khéo và các hình thức diễn xướng dân gian như: hát văn, thi kéo co, thi bơi thuyền, thi đẩy gậy... thu hút rất đông người tham gia. Có thể nói, trong tâm thức của một bộ phận cư dân “sành trảy hội” trong cả nước, và nhất là ở xứ Nghệ khi nhắc đến đền ông Hoàng Mười thường nghĩ ngay đến “đệ nhất linh từ” với đầy đủ các nghi lễ hầu đồng hát văn.

Các cung thờ ở đền ông Hoàng Mười được bài trí, sắp xếp đủ để đáp ứng cho các dạng người theo hầu đồng kể trên và lực lượng cung văn cũng luôn có khả năng phục vụ 36 giá theo yêu cầu nên không chỉ vào những ngày hội hay ngày tuần, ngày tết mà quanh năm suốt tháng thường thu hút rất đông những con nhang đệ tử thập phương về chầu.

Hát văn là cách gọi mang tính phổ biến, còn gọi là hát chầu văn hay hát bóng. Đây là một loại hình nghệ thuật ca hát cổ truyền của Việt Nam mang đậm tính tâm linh trong cả lời ca và giai điệu, là hình thức lễ nhạc trong nghi thức hầu đồng của tín ngưỡng tứ phủ, một tín ngưỡng Việt Nam. Sự hòa quyện giữa ca từ và âm nhạc theo từng cung bậc đã minh họa cho các hành động của người hầu đồng nhập vai các ông Hoàng, bà Chúa khi chèo thuyền, luyện kiếm, lúc phi ngựa bắn cung… Thuở trước, hát văn thường được diễn ra trong các không gian thiêng dưới ba hình thức cơ bản là hát thi, hát thờ và hát hầu bóng. 
 


Lễ hầu đồng


Những năm trước đây việc hát văn hầu đồng đã có thời mai một vì vậy để lữu giữ, bảo tồn và phát huy loại hình nghệ thuật này hiện nay ở đền ông Hoàng Mười đã thành lập được Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa Việt, khu vực đền ông Hoàng Mười. Câu lạc bộ được thành lập từ năm 2016, có 8 thành viên tham gia, do ông Đặng Xuân Thỏa làm Chủ nhiệm, bà Trần Thị Hòa làm Phó Chủ nhiệm. Mục đích thành lập câu lạc bộ, theo bà Trần Thị Hòa là để bảo tồn, lưu giữ và quảng bá cho nhân dân hiểu hơn về loại hình hát chầu văn và Đạo thờ mẫu ở Việt Nam.

Cũng theo bà Trần Thị Hòa cho biết, để chuẩn bị cho mua lễ hội đền ông Hoàng Mười năm 2019, CLB bảo tồn văn hóa Việt khu vực đền ông Hoàng Mười đã được Trung tâm nghiên cứu, giáo dục văn hóa Việt, cũng như Sở văn hóa thể thao và du lịch, cùng phòng Văn hóa huyện Hưng Nguyên, chính quyền xã Hưng Thịnh và Ban quản lý đền ông Hoàng Mười cho phép tổ chức cuộc thi hát văn hầu đồng của các thanh đồng trên địa bàn tỉnh Nghệ An (tổ chức ngày 26/10/2019). Tham gia cuộc thi để giao lưu có 11 thanh đồng, từng là những người trước đây đã học nghệ ở đền ông Hoàng Mười nay trưởng thành lên. Cuộc thi là cơ hội để các thanh đồng giao lưu, học hỏi lẫn nhau. Qua đó để thể hiện tài năng của mình trong việc hành lễ, trang phục, hát, hầu và biểu diễn. Cuộc thi cũng là hoạt động mở đầu cho mùa lễ hội ở đến ông Hoàng Mười năm 2019.

Trên cả nước, “Tín ngưỡng thờ mẫu” chủ yếu là lễ Hầu đồng đã được UNESCO công nhận nhiều di sản văn hóa vào ngày 1/12/2016, trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đối với đền ông Hoàng Mười thì tục hầu đồng hát văn đã có ở đây từ hàng trăm năm nay, vì vậy đây sẽ là một địa chỉ quan trọng để du khách thập phương tìm đến trong mùa lễ hội năm nay.
 
Hoàng Kiểm
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: