HOTLINE: 0904 89 4444

Đình Trung Cần - Tầm vóc lịch sử: Cần bảo tồn những giá trị của ngôi đình ngót 240 năm tuổi (Bài cuối)
(Phương Nam Plus) - Đình Trung Cần - ngoài những giá trị nghệ thuật điêu khắc phong phú từ đề tài trang trí, đến nội thất, bờ nóc, bờ giải; Đình còn mang tầm vóc lịch sử, những giá trị xưa cũ nhưng thấm đượm văn hóa thời cha ông để lại. Về Đình Trung Cần, ta nặng trĩu lòng, khi những giá trị ấy “lạnh lẽo”, “cô quạnh”, “đìu hiu”...
15:28 04-01-2021


Một góc đình Trung Cần

Nghệ thuật kiến trúc đạt đến độ tinh xảo, điêu luyện

Nói về giá trị kiến trúc, đình Trung Cần với “nghệ thuật kiến trúc đạt đến độ tinh xảo” được coi là một trong những ngôi đình cổ lớn và đẹp nhất cả nước còn nguyên vẹn khuôn viên và cổng tam quan. 

Đình có cả hậu cung làm nơi thờ các vị thành hoàng và các bậc danh nho lập đình, nay ngày sóc vọng vẫn dày hương khói tâm linh của bà con thôn mạc. Đối với lớp người lớn lên, nhận biết ngày giành chính quyền năm 1945, thì đình Trung Cần thực vẫn là điểm hội họp đậm chất sinh hoạt làng xã Việt truyền thống. Đình còn là nơi sinh Đội Thiếu niên, Đoàn Thanh niên... 

Một vị cao niên trong làng kể lại, “sau chiến thắng Điện Biên Phủ, đình được chọn là nơi quản thúc một đoàn tù binh người Pháp. Mùa lũ năm ấy, khi nước dâng làm trôi hết đồ tế khí trong đình, thì toán lính Pháp được huy động giúp dân chạy lũ đấy. Và trong chiến tranh chống Mỹ, cũng có một vài cơ quan Trung ương và tỉnh sơ tán về đóng tại đây một thời gian. Nhưng vui nhất là đầu những năm 1960, đình Trung Cần là trạm giao liên cho bộ đội Nam tiến; đình đêm đêm rộn ràng tiếng hát quân dân.

Đình có tường cao quá đầu người, bao bọc bốn bề sân vườn, vừa là lối đi ở mặt trên, tiện cho mọi người ngồi xem hội hè, đình đám diễn ra trong sân đình.

Vào cửa sân đình, hai cột nanh cao vút, trên đầu là hai con nghê vừa hướng vào đinh vừa đối diện nhau, hai con nghê bằng đất nung với văn hoa chi tiết mềm mại, tinh tế (đã bị bão lũ phá hủy, nay thay bằng nghê xi măng cốt thép).
 




Long - Ly - Quy - Phượng là những mô hình tượng trưng bốn con vật linh thiêng, tất cả bằng đất nung đường nét chi li, tinh tế, mang thần sắc sống động, linh hoạt tôn nghiêm cổ kính.
 
Sân đình bằng phẳng, cỏ xanh mượt mà, hàng nghìn người ngồi không hết chỗ.

Ngôi đình oai nghiêm, mái cong, trên nóc có mô hình “Lưỡng Long triều nguyệt”. Cũng như những con rồng đúc đất nung, nhưng con lân đa đang chạy dài trên các đường lưng chừng, các góc mái đến tận mái, nối tiếp là những con chim phượng cất cánh chức bay lên trời.

Long - Ly - Quy - Phượng là những mô hình tượng trưng bốn con vật linh thiêng, tất cả bằng đất nung đường nét chi li, tinh tế, mang thần sắc sống động, linh hoạt tôn nghiêm cổ kính.

Đình gồm năm gian, ba gian chính, hai gian phụ, chiều dài 30 mét, chiều ngang 16 mét. Sáu vì gôm 24 cột lim, kết cấu kiểu tứ trụ. Mỗi cột cao tầm 8 mét, chu vi 1.5 mét. Tất cả 12 kèo trước, sau và hồi đều được chạm trổ tinh tế. Mỗi góc trên xà đều có một con rồng ổ, tám con rồng ổ là tám đường gỗ tròn được chạm lộng đầu rồng, cuộn tròn thu hình trong góc mái, đầu thò ra khoảng không, miệng ngậm ngọc, nanh vuốt vẩy vi mềm mại, đường nét kín đáo, uyển chuyển như thực như mơ, đường nét chạm mộc trong đình rất thanh thoát mà phức tạp, vừa nổi vừa chìm. Tất cả được xếp đặt tạo hình tạo dáng tinh tế hài hòa vừa mền như bún vừa cúng như thép. Kỹ thuật mộc đến mức điêu luyện.
 

Các đường Hạ Thượng đều được chạm nổi "mây, mưa, lá, đề, cành, tùng, cúc, trúc, mai".

Trên nách bốn bè có 24 bức tranh khắc gỗ nổi dây là những kỳ công của điêu khắc cổ. Những mô hình như “Vua Thuấn đi cày”, “Vua Nghiêu truyền ngôi cho vua Thuấn ở Hoàng Cung”, cảnh “vượt thuyền trong giông bão”, những cảnh sinh hoạt trong dân gian rất sinh động như “Tiến sĩ về lang”, “người đánh đàn”, “trẻ chăn trâu thổi sao”, “mẹ cho con bú”, “trai gái giã gạo”, “người đánh cờ”, “người đọc sách ngâm thơ”, “phi ngựa chiến qua làng”... Tất cả 24 bức tranh gợi lên một quang cảnh làng xóm xa xưa, một làng có văn hóa, văn minh.

Nhìn tổng thể khu vực này có các công trình: cổng, sân, bia đá, đại đình, hậu cung. Cổng đình có hai cột nanh cao vút, trên có hai con nghê chầu lại, sân đình bằng phẳng, cỏ xanh mượt mà, hàng trăm người ngồi xem không hết chỗ. Phía trước có bia đá xanh “Nghĩa điền bia ký” ghi lại sự tích xây dựng và công lao của bà con đóng góp ruộng đất, tiền của làm nên công trình này, xung quanh có tường bao bảo vệ. 

Ngắm những bộ vì kèo, bành tứ trụ, những bức hoành phi bằng gỗ quý được chạm khắc hoa văn tinh xảo, có cái uy nghi của rồng phượng, có phong nhã của phong vân, có cái thanh bình của cảnh nông tang miền phù sa bãi bờ... mới thấy hết được tài năng của những “nghệ nhân” xưa tinh xảo đến nhường nào. 
 




Sở Văn hóa - Thể thao tỉnh Nghệ An cần quan tâm hơn nữa đến Đình Trung Cần, để những giá trị xưa cũ không bị bào mòn theo thời gian, để ngôi đình ngót 240 năm tuổi là điểm đến, là sợi chỉ đỏ xuyên xuốt, nối dài quá khứ với hiện tại và để đền phát huy, phát huy hơn nữa những giá trị vốn dĩ đã trường tồn. 
 
Giữ hồn quê hương 

Đình Trung Cần là một di tích lịch sử cấp Quốc gia theo Quyết định số 51-VH/QĐ ngày 12 tháng 01 năm 1996. Đây là một ngôi đình có kiến trúc đẹp nhất trong những ngôi đình Việt Nam.

Nếu như trước đây, đình làng giữ chức năng quan trọng trong cuộc sống của người dân làng quê, là nơi tụ họp, giao lưu văn hóa văn nghệ, sinh hoạt cộng đồng thì giai đoạn này, đình làng đang mất dần công năng quan trọng vốn có của nó. Ngày nay, đình làng chủ yếu được nhắc đến với tư cách là nơi thờ tự các vị Thành Hoàng làng, anh hùng chống giặc ngoại xâm, các vị tổ nghề và người dân chỉ thực sự tụ họp khi đến ngày lễ lớn của làng được tổ chức 1 - 2 ngày trong năm.

Chính vì vậy, trùng tu, tôn tạo kiến trúc đình làng không thôi thì chưa đủ mà một phần quan trọng khác là cần quan tâm đến việc phục hồi không gian văn hóa đình làng, khai thác các lễ hội tiêu biểu trở thành di sản phi vật thể. Qua đó, tập trung quảng bá, tạo sự liên kết thành chuỗi hệ thống đình làng, khu di tích văn hóa trong vùng để có thể giới thiệu với du khách khắp nơi, góp phần phát triển du lịch văn hóa tâm linh. Có như vậy, đình làng mới thực sự được “hòa nhập” với cuộc sống hiện đại.

Đình Trung Cần những ngày cuối năm lặng như tờ, có chăng chỉ nghe tiếng thì thào của gió rét luồn qua từng khe cửa đang đóng chặt. Vẫn còn đó những giá trị về nghệ thuật nhưng… sao neo người quá. Vách đình đã có dáng dấp của rêu phong bao phủ.

Vẫn cổ kính, vẫn hoang sơ… nhưng chính cái hoang sơ ấy đã tạo vị thế cho Đình Trung Cần. Hễ về Đình, một nỗi buồn vời vợi bao phủ, phải chăng vì không gian nơi này, im lìm đến lạnh người. 

Sở Văn hóa - Thể thao tỉnh Nghệ An cần quan tâm hơn nữa đến Đình Trung Cần, để những giá trị xưa cũ không bị bào mòn theo thời gian, để ngôi đình ngót 240 năm tuổi là điểm đến, là sợi chỉ đỏ xuyên xuốt, nối dài quá khứ với hiện tại, và để đền phát huy, phát huy hơn nữa những giá trị vốn dĩ đã trường tồn. 
 
Nguyễn Diệu
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: