HOTLINE: 0904 89 4444

Về những giai thoại và kiến trúc Điện Huệ Nam
(Phương Nam Plus) - Nằm cách trung tâm TP. Huế 10km, Điện Huệ Nam mà dân gian vẫn thường gọi là Điên Hòn Chén, tọa lạc trên sườn núi Ngọc Trản, thuộc địa phận làng Hải Cát, xã Hương Thọ, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế. Là ngôi điện gắn liền với nhiều giai thoại đặc biệt của tính ngưỡng thờ mẫu tại miền Trung.
10:41 03-12-2020


Hình ảnh con phụng tượng trưng cho các nữ thần

Từ xưa vọng về

Ngôi điện này ngày xưa người Chàm thờ nữ thần Ponaga - nữ thần mẹ xứ sở. Với sự kiện Huyền Trân Công Chúa được gã cho Chế Mân - vua Chăm Pa với sính lễ hồi môn cho nhà Trần là Châu Ô và Châu Rí (1306). Từ đó người Việt đi cư vào đây, lập làng mới, đặc biệt khi chúa Nguyễn Hoàng (1558) xin vào trấn thủ vùng Thuận Hóa. Sau đó người Việt theo Thiên Tiên Thánh Giáo tiếp tục thờ bà dưới danh xưng Thánh mẫu Thiên Y A Na.

Theo sách “Ô châu cận lục”, ngôi đền này đã có ở đây từ trước năm 1555 và rất linh ứng. Theo tinh thần một tờ thần sắc do vua Minh Mạng ban cho đền Ngọc Trản đề ngày 8 - 5 - 1834 thì đền đã có tại chỗ dưới thời vua Gia Long (1802 - 1819). Kiến trúc của đền bấy giờ đang còn rất đơn giản. Sử sách triều Nguyễn cũng ghi rõ rằng vào tháng 3 - 1832 vua Minh Mạng đã cho sửa chữa và mở rộng ngôi đền, sau đó hai năm lại được trùng tu tiếp.

Từ năm 1883 đến năm 1885, vì gặp một giai đoạn éo le của lịch sử triều Nguyễn, vua Ðồng Khánh chờ đợi mãi vẫn chưa được lên nối ngôi cha nuôi là vua Tự Ðức. Ông nhờ mẹ là bà Kiên Thái Vương lên đền Ngọc Trản cầu đảo và hỏi Thánh Mẫu Thiên Y A Na xem mình có làm vua được không. Mẫu cho biết ông sẽ toại nguyện.
 


Cửu trùng đài trong Điện Huệ Nam

Bởi vậy, sau khi tức vị, năm 1886, vua Ðồng Khánh liền cho xây lại đền này một cách khang trang, làm thêm nhiều đồ tự khí để thờ, và đổi tên ngôi đền là Huệ Nam Ðiện để tỏ lòng biết ơn Thánh Mẫu. Huệ Nam nghĩa là ban ân huệ cho nước Nam, vua Nam. Có một điều kỳ lạ, chính vua Ðồng Khánh đưa cuộc lễ hằng năm tại đây vào hàng quốc lễ và tự nhận mình là đồ đệ của Thánh Mẫu, mặc dù nhà vua chỉ gọi thánh mẫu bằng "Chị".

Theo nguyên tắc xưa, ông vua nào cũng đứng trên các thánh thần trong cả nước, nhưng ở đây vua Ðồng Khánh lại hạ mình xuống làm "em" của Mẫu. Hiện nay trong đền vẫn còn thờ vài bức tranh ảnh của chính nhà vua được treo ở đây.

Dấu tích xưa nay vẫn còn

Ngày nay, điện Hòn Chén được nhiều người biết đến không phải vì đó là một di tích tôn giáo cho bằng đó là một di tích kiến trúc phong cảnh. Công trình kiến trúc tôn giáo ấy đã được người xưa lồng vào trong một cảnh thơ mộng hữu tình của núi sông xứ Huế.

Khoảng 10 công trình kiến trúc xinh xắn của ngôi đền đều nằm ở lưng chừng sườn Đông - Nam thoai thoải của ngọn núi, ẩn mình dưới bóng dâm của một khóm rừng cổ thụ tán lá xum xuê. Những hệ thống bậc cấp chạy từ đền cao xuống tận bến nước trong xanh. Mặt sông phẳng lặng như gương, được dùng cho toàn cảnh thiên nhiên và kiến trúc nghiêng mình soi bóng. Dù thuyền cập bến, đứng nhìn lên, khách dễ tưởng mình đang lạc vào chốn thần tiên.

Mặt bằng kiến trúc của toàn bộ ngôi đền không rộng, gồm điện thờ chính là Minh Kính Ðài nằm ở giữa, mặt hướng ra sông; bên phải là Nhà Quan Cư, Trinh Cát Viện, Chùa Thánh; bên trái là Dinh Ngũ Vị Thánh Bà; bàn thờ Các Quan, động thờ ông Hạ Ban (tức ông Hổ - con cọp), Am Ngoại Cảnh. Dưới bờ sông, cuối đường bên trái là Am Thủy Phủ. Trên mặt bằng kiến trúc ấy, còn có một số bệ thờ và am nhỏ khác nằm rải rác đó đây, như Am Cô Ngọc Lan, Am Trung Thiên...

Minh Kính Đài được xây dựng năm 1886 dưới thời vua Ðồng Khánh với mặt bằng 15mx17m, nó được chia làm 3 cung (theo thứ tự từ cao xuống thấp và từ sau đến trước căn cứ vào chức năng thờ phụng). Trên bờ nóc quyết của Minh Kính đài cũng như các công trình kiến trúc khác ở chung quanh, hình ảnh con phụng được dùng nhiều để trang trí, vì con phụng tượng trưng cho đàn bà, ở đây là các nữ thần. Nó cũng được dùng để trang trí rất nhiều trên các đồ tự khí.
 


Ban thờ Thánh mẫu Thiên Y A Na



Ban thờ Thất thánh và đức vua Đồng Khánh

Phần lớn các đồ thờ quý báu ở Minh Kính Ðài đều ghi rõ là làm ra dưới thời vua Ðồng Khánh. Nhìn chung thì thấy trang hoàng rất bề bộn, nhưng có nhiều thứ lạ mắt đối với người xem.

Mặc dù đã trải qua nhiều biến cố thăng trầm của lịch sử, nhưng các công trình kiến trúc này vẫn còn nguyên vẹn, chưa có hư hỏng gì nhiều.

Điện Hòn Chén là ngôi điện duy nhất có một vị trí quan trọng trong đời sống tâm linh của người dân xứ Huế và đó cũng là ngôi điện duy nhất ở Huế có sự kết hợp giữa nghi thức cung đình và tín ngưỡng dân gian; giữa lễ hội và đồng bóng; giữa văn hóa tâm linh và mê tín dị đoan. Đây cũng là nơi trang trí mỹ thuật đạt đến đỉnh cao vào cuối thế kỷ 19. Điện còn là sự pha trộn của nhiều tín ngưỡng tôn giáo mang sắc thái đa dạng.

Điện Hòn Chén không chỉ là một di tích lịch sử và tôn giáo mà còn là một thắng cảnh, một điểm tham quan văn hóa độc đáo thu hút hàng ngàn khách tham quan, nhất là vào dịp lễ hội tháng 3 và tháng 7 Âm lịch hàng năm.
 
Ngô Sinh
CHIA SẺ ĐẾN BẠN BÈ: